Qara dəliyə düşsək, nə baş verər?

Qara dəliyə düşmək çoxdan elmi fantastikanın ən populyar süjetlərindən birinə çevrilib. Bəs kosmik gəmi belə bir obyektə həddindən artıq yaxınlaşsa, əslində nə baş verər?

TodayPress TV xəbər verir ki, Rusiya Elmlər Akademiyasının Lebedev adına Fizika İnstitutunun Astrokosmik Mərkəzinin baş elmi işçisi Sergey Pilipenko ekipajı hansı effektlərin gözləyəcəyini və ifrat kütləli qara dəliklərin “ulduz kütləli” qara dəliklərdən nə ilə fərqləndiyini izah edib.

Zaman əhəmiyyətli dərəcədə sürətlənəcək

Alim "RİA Novosti" ilə söhbətində bildirib ki, ifrat kütləli qara dəliyə düşən zaman gəmidəki vaxt kənar müşahidəçi ilə müqayisədə o qədər sürətlənəcək ki, ekipaj adi şəraitdə milyonlarla il davam edən prosesləri müşahidə edə biləcək. Ulduzların, hətta bütöv qalaktikaların hərəkəti ekipajın gözü qarşısında baş verirmiş kimi görünəcək.

Bu, ümumi nisbilik nəzəriyyəsinin relyativistik effektlərindən biridir. Obyekt hadisələr üfüqünə nə qədər yaxınlaşırsa, kənar müşahidəçi üçün zaman bir o qədər yavaşlayır. İçəriyə düşənlər üçün isə mənzərə fərqli görünür: xarici Kainat sürətlə “fırlanmağa” başlayır.

İfrat kütləli və ulduz kütləli qara dəlik arasında böyük fərq var

Qara dəliyin ölçüsü mühüm rol oynayır. Qalaktikaların mərkəzində yerləşən və Günəşin kütləsindən milyonlarla, hətta milyardlarla dəfə böyük kütləyə malik ifrat kütləli obyektlərdə hadisələr üfüqü ətrafındakı qabarma qüvvələri nisbətən zəifdir. Bu səbəbdən kosmik gəmi nəzəri olaraq parçalanmadan hadisələr üfüqünü bütövlükdə keçə bilər.

Lakin bu halda belə, qara dəliyin mərkəzini – sinqulyarlığı – görmək mümkün olmayacaq. Pilipenkonun sözlərinə görə, gəmi ilə qara dəliyin mərkəzi arasında başqa bir üfüq olacaq və ondan gələn işıq müşahidəçilərə çata bilməyəcək.

Ulduz kütləli qara dəliyə yaxınlaşanları isə tamamilə fərqli vəziyyət gözləyir. Burada qabarma qüvvələri nəhəngdir. Cismin müxtəlif hissələrinə təsir edən cazibə qüvvəsindəki fərq o qədər güclü olur ki, kosmik gəmi və ya hər hansı cisim, böyük ehtimalla, hadisələr üfüqünü keçməmişdən əvvəl dağılacaq.

Qara dəliklər mövzusu üzrə araşdırmalar davam edir. Daha əvvəl kosmoloqlar Böyük Partlayışdan əvvəl yaranmış ilkin qara dəliklərin ondan sağ çıxa və bu günə qədər mövcudluğunu qoruya biləcəyi ehtimalını irəli sürüblər. Bu cür ideyalar əvvəlcə Kainatın sıxıldığı, daha sonra isə genişlənməyə başladığı “kosmik sıçrayış” modelləri ilə əlaqələndirilir.

Hələlik əsas praktiki nəticə dəyişməz olaraq qalır: ifrat kütləli qara dəliklər nəzəri olaraq hadisələr üfüqünün “içərisinə nəzər salmağa” imkan verir, lakin bu, zaman və məkanın qavranılması baxımından son dərəcə qeyri-adi nəticələrlə müşayiət olunur.

Astrofizik Sergey Pilipenko bildirib ki, ifrat kütləli qara dəliyə düşən kosmik gəminin ekipajı relyativistik zaman effektləri səbəbindən kənardan milyonlarla il davam edən ulduz və qalaktika hərəkətlərini müşahidə edə biləcək. Gəmi hadisələr üfüqünü keçə bilər, lakin qara dəliyin mərkəzi yenə də görünməz olaraq qalacaq. Ulduz kütləli qara dəliklərdə isə cisim böyük ehtimalla hadisələr üfüqünə çatmamış qabarma qüvvələrinin təsiri ilə parçalanacaq.

Qiymət Mahir