Qırmızı nöqtə aktivləşdi: Azərbaycan dünyanın mərkəzinə necə çevrildi?

Tez-tez Azərbaycanın coğrafi mövqeyinin üstünlüklərindən və onun qazandırdığı dividendlərdən bəhs edirik.

Bəs nədir bu üstünlüklər?

Azərbaycanın xəritədəki yerinə sadəcə coğrafi nöqtə kimi baxmaq düzgün olmazdı. Bu yerləşmə ölkəyə eyni anda həm Şərqlə Qərbi, həm də Şimal ilə Cənubu idarə etmək imkanı verir.

Dünyada bu iki nəhəng ticarət oxunun tam kəsişməsində dayanan və hər iki layihədə aparıcı rol oynayan ölkələrin sayı çox azdır. Biz faktiki olaraq Çin və Mərkəzi Asiyanı Avropa ilə birləşdirən Orta Dəhlizin ən kritik quru və dəniz qovşağıyıq. Eyni zamanda Rusiya, İran və Hindistan arasında birbaşa dəmir və avtomobil yolu bağlantısını təmin edən yeganə rahat keçid də məhz buradan keçir.

Burada ən böyük üstünlüklərdən biri Xəzər dənizidir. Mərkəzi Asiyanın dənizə çıxışı olmayan dövlətləri, yəni Qazaxıstan, Özbəkistan və Türkmənistan öz məhsullarını Qərb bazarlarına çıxarmaq üçün mütləq Xəzəri keçməlidirlər.

Ələt Limanının coğrafi yerləşməsi elə hesablanıb ki, gəmilər sahilə yan alan kimi yüklər dərhal magistral dəmir və avtomobil yollarına ötürülür. Bu da beynəlxalq daşımalarda ən vacib şərt olan vaxt itkisini minimuma endirir. Üstəlik, Cənubi Qafqazın digər ölkələri ilə müqayisədə Azərbaycan ərazisi böyük yolların çəkilməsi üçün daha rahat və düzənlik relyefə malikdir.

Ermənistanın dağlıq relyefi və Gürcüstanın çətin dağ aşırımları böyük həcmli yüklərin sürətlə daşınmasına təbii maneələr törətdiyi halda, Azərbaycan Şərqdən Qərbə və Şimaldan Cənuba qədər olan məsafədə geniş, maneəsiz koridorlar təqdim edir. Bu isə daşınma xərclərini birbaşa aşağı salır.

Bu coğrafi relyef təkcə qatarların keçməsi üçün yox, həm də qlobal enerji və rəqəmsal data xətlərinin çəkilməsi üçün ən qısa yoldur. Vaxtilə karbohidrogen ehtiyatlarımızı Avropaya çatdıran Cənub Qaz Dəhlizi məhz bu coğrafiyanın imkanları sayəsində reallaşdı.

İndi isə proses yeni mərhələyə keçir; Mərkəzi Asiyanın "yaşıl enerji" potensialının Xəzərin dibi ilə Azərbaycana, buradan isə Qara dəniz vasitəsilə Avropaya ötürülməsi planlaşdırılır. Vətən müharibəsindən sonra isə bu coğrafi üstünlük daha da gücləndi.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tikilən beynəlxalq hava limanları və yeni avtomobil yolları ölkənin cənub-qərb istiqamətindəki logistik imkanlarını tamamilə yenilədi və Naxçıvan üzərindən Türkiyəyə açılan daha qısa alternativ yolların zəminini yaratdı.

Bütün bunları birləşdirəndə aydın olur ki, keçmişdə böyük güclərin rəqabət və toqquşma meydanına çevrilmək riski daşıyan bu coğrafiya, düzgün və praqmatik idarəetmə sayəsində bu gün Azərbaycanın ən böyük dayanıqlı aktivinə çevrilib.

Ölkə öz yerləşməsini hamının marağının kəsişdiyi, münaqişələrdən uzaq və əvəzolunmaz bir qlobal tranzit mərkəzi kimi qəbul etdirə bilib.

Qiymət Mahir