Birqütblü nizama ƏLVİDA: Güc balansı dəyişir!

"Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) sammitində aydın göründü ki, dünyada birqütblü nizam bitib, çoxqütblü dünya düzəni formalaşır".

Politoloq Tofiq Abbasov bunu TodayPress TV-yə açıqlamasında deyib.

"ŞƏT-in BMT analoquna çevrilməsi təhlükəli olar"

O qeyd edib ki, ŞƏT hazırkı təzadlı və mürəkkəb proseslərin getdiyi şəraitdə inteqrasiya məsələlərinə, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığa, terrorizm və separatizmlə mübarizəyə xüsusi önəm verir:

"Əgər vaxtında BMT bu proseslərin öhdəsindən gəlmək imkanına malik olmadısa, indi ŞƏT göstərir ki, bu boşluğu doldurmaq niyyətindədir. Təəssüf ki, Hindistan burada destruktiv mövqe sərgiləyərək Azərbaycanın üzvlüyünə mənfi yanaşdı. Halbuki belə bir dönəmdə əksinə olaraq ŞƏT-in aparıcı dövlətləri müsbət niyyətlərə köklənməli, BMT-də yaşanmış mənfi təcrübələrin təkrarlanmasına yol verməməlidirlər.

ŞƏT-in BMT analoquna çevrilməsi təhlükəli olar. Bütün dünya yaxşı bilir ki, Azərbaycan beynəlxalq səhnədə funksional rol oynayır. Ölkəmiz həyata keçirdiyi layihələrlə ŞƏT-ə də ciddi töhfələr verib. Məsələn, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu layihəsi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü idi. Həmin vaxt bir sıra ölkələr buna qarşı çıxdılar, mənfi münasibət sərgilədilər, lakin Azərbaycan bütün çətinliklərə sinə gərərək məqsədinə nail oldu. İndi isə vaxtilə etiraz edənlər bu layihənin üstünlüklərindən faydalanırlar".

"Birqütblü sistemə əlvida"

Tofiq Abbasovun fikrincə, bu proseslərdə Çin də öz rolunu nümayiş etdirərək, dinamik təşəbbüslərə, tələb olunan transformasiyalara investisiya qoymağa hazır olduğunu göstərir. Rusiya da burada müsbət rol oynamalıdır. Əgər bu gün Qərblə qarşıdurmadadırsa, deməli, Şərqlə keyfiyyətli və sağlam münasibətlər qurmaq vacibdir. Bununla yanaşı, Rusiya ətrafında olan ölkələrə dəstək verməli, onlarla bərabərhüquqlu əlaqələr yaratmalıdır.

"ŞƏT sammitində bir daha aydın göründü ki, dünya artıq birqütblü sistemə əlvida deyir. Qarşıda çoxqütblü dünya düzəni formalaşır. Bu prosesin qurulmasında bütün ölkələr, o cümlədən Azərbaycan da fəal iştirak edir. Bəzi dövlətlər isə nəticə çıxarmalıdırlar ki, sağlam yanaşma və faydalı iştirak nədən ibarətdir. Rusiya düzgün qərarlar qəbul etməyə hazır olmalı, digər dövlətlərə yuxarıdan aşağı baxmamalıdır. Ölkənin sərhədlərinin kiçik, əhalisinin az olması əsas göstərici deyil. Əsas odur ki, həmin dövlətlərin böyük quruculuq niyyətləri və real faydalılıq əmsalı mövcuddur. Ona görə də bütün səylərdə düzgün mövqe seçilməlidir ki, ümidverici proseslər boğulmasın, əksinə, özünü layiqli şəkildə göstərsin. Mən belə başa düşürəm ki, sammitin əsas çağırışlarından biri də budur: sıradan çıxmış alətlərdən imtina edib, yeni vasitələrə yiyələnmək və onları birlikdə tətbiq etmək", - deyə T.Abbasov yekunlaşdırıb.

Qeyd edək ki, Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpin sentyabrın 1-də ŞƏT-in Tiancin şəhərində keçirilən sammitində Çinin Azərbaycan və Ermənistanın ŞƏT-ə daimi üzv kimi qəbulunu dəstəklədiyini bildirib. 

Çin lideri qeyd edib ki, ölkəsi üzv ölkələrə maliyyə dəstəyi verəcək: 

“Çin Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının maliyyə cəhətdən daha da inkişaf etdirilməsinə dəstək verəcək. Təkcə bu il Çin ŞƏT-ə üzv olan ölkələrə 2 milyard yuan qrant verəcək. Növbəti üç il ərzində Çin ŞƏT-in Banklararası Assosiasiyasının üzvlərinə 10 milyard yuan yeni kreditlər verəcək”.

Qiymət Mahir