"Bunu ölənə kimi unutmayacam”: ABŞ niyə özünə atom bombası atdı?
65 il əvvəl ABŞ tarixində az qala bəşəriyyət üçün fəlakətlə nəticələnə biləcək hadisə baş verdi. Deaktiv edilmiş iki termonüvə bombası Amerikanın öz ərazisinə düşdü və ölkə təsadüfi nüvə partlayışından cəmi bir addım uzaqda qaldı.
TodayPress TV xəbər verir ki, bu haqda məqalə "Gazeta.ru"da dərc olunub.
Nəşr yazır ki, nüvə silahları ən yüksək təhlükəsizlik standartları ilə hazırlanır və onların təsadüfən partlaması demək olar ki, mümkünsüz sayılır. Lakin 1961-ci ilin yanvarında baş verən hadisə göstərdi ki, insanlıq bəzən fəlakətdən sadəcə şans hesabına xilas olur.
1950-ci illərin sonlarında ABŞ rəhbərliyi Sovet İttifaqının qitələrarası ballistik raketlər əldə etməsindən ciddi narahat idi. Vaşinqtonda hesab edirdilər ki, SSRİ qəfil ilk zərbə ilə Amerikanın nüvə qüvvələrini məhv edə bilər. Bunun qarşısını almaq üçün Strateji Hava Komandanlığı bombardmançı təyyarələri daimi hava patruluna çıxarmağa başladı.
Bu patrullar nüvə silahları ilə təchiz olunmuş B-52 bombardmançı təyyarələrinin fasiləsiz uçuşlarını nəzərdə tuturdu. Məqsəd mümkün hücum halında dərhal cavab zərbəsi endirmək idi.
1961-ci il yanvarın 24-də mayor Valter Skott Tallokun idarə etdiyi B-52G bombardmançısı növbəti patrul uçuşunu həyata keçirirdi. Təyyarə Kanada Arktikasına doğru hərəkət edir, yolboyu hava yanacaqdoldurma əməliyyatları aparırdı.
Gecə yarısı yanacaq doldurularkən tanker ekipajı B-52-nin sağ qanadından yanacaq sızdığını aşkar etdi. Proses dərhal dayandırıldı və təyyarəyə fövqəladə eniş üçün yanacağı havada boşaltmaq əmri verildi. Lakin sızma sürətlə artdı və cəmi üç dəqiqə ərzində 17 ton yanacaq itirildi.
Pilotlara dərhal Şimali Karolinadakı Seymur Conson Hərbi Hava Qüvvələri bazasına qayıtmaq əmri verildi. Təyyarə 3 min metr yüksəklikdə enişə yaxınlaşarkən idarəetmədən çıxdı və havada parçalanmağa başladı.
Komandir ekipajın katapult edilməsinə qərar verdi. Səkkiz nəfərdən altısı xilas ola bildi. Bir pilot katapult oturacağı olmadığı üçün paraşütlə əl ilə tullandı, digəri isə həlak oldu.
Parçalanan təyyarənin qalıqları Faro bölgəsində kənd təsərrüfatı sahələrinə səpələndi. Ən təhlükəlisi isə təyyarənin 3,8 meqaton gücündə iki Mark 39 termonüvə bombası daşıması idi.
Hər iki bomba təyyarədən düşdü. Onlardan biri paraşütlə enərək nisbətən yumşaq şəkildə yerə dəydi, digəri isə paraşütü açılmadan palçıqla dolu kraterə çırpıldı.
Xilasedicilər və bomba zərərsizləşdirmə qrupları dərhal əraziyə göndərildi. Əsas məqsəd bombaların tapılması və zərərsizləşdirilməsi idi.
Bomba zərərsizləşdirmə üzrə mütəxəssis Cek ReVelle sonradan həmin anı belə xatırlayırdı:
Araşdırmalar göstərdi ki, bombalardan biri demək olar ki, döyüş vəziyyətinə keçib. Onu partlamadan saxlayan yalnız bir sonuncu təhlükəsizlik mexanizmi olub.
Mark 39 bombalarının partlaması üçün bir neçə mərhələli təhlükəsizlik sistemi mövcud idi. Lakin qəzada bu sistemlərin əksəriyyəti sıradan çıxmışdı. Bir bombanın paraşütü açıldığı üçün taymer işə düşmüş, 2500 voltluq batareya aktivləşmişdi. Yalnız MC-772 adlı müstəqil qoruyucu partlayışın qarşısını almışdı.
İkinci bombada isə paraşüt açılmadığından taymer işə düşməmiş və partlayış baş verməmişdi.
Sonradan məlum oldu ki, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin tarixində MC-772 qoruyucusu təxminən 30 dəfə təsadüfən döyüş vəziyyətinə keçib. Yəni həmin gecə baş verən hadisə sadəcə bəxt məsələsi idi.
Qəzadan sonra MC-772 qoruyucusu istifadədən çıxarıldı və daha təhlükəsiz MC-1288 modeli ilə əvəz olundu. Bu yeni sistem bombanı tam enerjisiz saxlayırdı.
Maraqlıdır ki, ikinci bombanın bir hissəsi – ikinci mərhələli şarj – heç vaxt tapılmadı. Onun təxminən 50 metr dərinlikdə basdırıldığı ehtimal olunur.
İkinci bombanın düşdüyü yer bu gün
Beləliklə, 65 il əvvəl ABŞ tarixində baş verən bu hadisə göstərdi ki, bəzən dünya nüvə fəlakətindən sadəcə bir qısaqapanma qədər uzaqdır.
Jalə Rövşən
