"Avropa sözdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanısa da..." - Ramiz Yunus AÇIQLADI
“Avropa İttifaqı və NATO-nun müasir böhranı adətən Rusiya–Ukrayna müharibəsi, avtoritar rejimlərin güclənməsi, qlobal iqtisadi qeyri-sabitlik və ABŞ Prezidenti Donald Trampın siyasətə geri dönməsi kimi xarici faktorlarla izah olunur. Lakin bunlar problemin kökünü gizlədir. Avropa böhranı təkcə “dünyanın pisləşməsi” ilə bağlı deyil —o, tarixə, geosiyasətə və güc mübarizəsinə hazır olmayıb”.
TodayPress TV xəbər verir ki, bunu Xəzər Universitetinin siyasi elmlər üzrə professoru Ramiz Yunus öz “Facebook” hesabında yazıb.
O qeyd edib ki, Ukrayna müharibəsi Avropa üçün güclü təkan olsa da, böhranın əsas səbəbi deyil.
Politoloqun fikrincə, bu münaqişə Avropanın strateji yetkinlik çatışmazlığını, fikir azadlığının daralmasını və əxlaqi sxemlərdən kənar düşünə bilməməsini üzə çıxarıb. Ramiz Yunus vurğulayıb ki, Cənubi Qafqaz, xüsusilə Azərbaycan–Ermənistan münaqişəsi kontekstində Avropanın sistemli siyasət səhvlərinin açıq nümunəsidir.
“Tarixin sonu” və Fukuyamanın səhvi
Ramiz Yunus bildirib ki, Soyuq müharibədən sonra Avropa Frensis Fukuyamanın “Tarixin sonu və son insan” əsərində irəli sürülən “postgeosiyasi dünya” ideyasına inanıb:
"Həmin yanaşmaya görə liberal demokratiya və bazar iqtisadiyyatı ideoloji mübarizənin sonunu ifadə edirdi. Tarix bitmədi. Qərb özünü qalib sayaraq reallığı düzgün qiymətləndirmədi və uzunmüddətli strategiya qura bilmədi. Bu yanlışlıq yeni soyuq müharibəyə, silahlanma yarışına və qlobal gərginliyin artmasına gətirib çıxardı. Avropa normativ aktor kimi çıxış etsə də, real geosiyasi güc aktoru ola bilmədi”.
NATO, ABŞ və avropalıların avtonomiya illüziyası
Ramiz Yunus vurğulayıb ki, NATO-nun böhranı Avropanın təhlükəsizliyinin hələ də böyük ölçüdə ABŞ-dən asılı olduğunu göstərdi:
“Donald Tramp bu asılılığı yaratmadı, sadəcə onu açıq şəkildə gündəmə gətirdi. Avropa isə vahid xarici siyasət formalaşdıra bilmədi və ABŞ-nin dəstəyi olmadan qətiyyətli addımlar atmağa hazır olmadığını nümayiş etdirdi”.
Ukrayna: səbəb yox, simptom kimi
Professor Avropanın Ukrayna müharibəsinə yanaşmasını daxili ziddiyyətlərin göstəricisi kimi dəyərləndirib. Bildirib ki, Avropa İttifaqı hüquq və dəyərlər dilində danışsa da, münaqişənin sonunda nə istədiyini və hansı rolu oynayacağını müəyyənləşdirə bilmir. Sanksiya siyasəti reaktiv xarakter daşıyır və strateji yanaşma ilə müşayiət olunmur. Bu isə Avropanın əxlaqi bəyanatlar, eskalasiya qorxusu və iqtisadi maraqlar arasında qaldığını göstərir.
Cənubi Qafqaz: Avropanın subyektliyini itirdiyi region
Analitik qeyd edib ki, Avropa regionda formal mövcuddur — missiyalar, bəyanatlar və təşəbbüslər var, lakin real strategiya yoxdur. Cənubi Qafqazın periferik və Rusiyanın təsir dairəsi kimi qəbul edilməsi, “dondurulmuş münaqişələrin” isə təxirə salınması Avropanın əsas səhvlərindəndir.
O, region ölkələrinə yanaşmada üç əsas yanlışlı vurğulayıb:
“Gürcüstan üçün təhlükəsizlik zəmanəti olmadan Avrointeqrasiya illüziyası, Ermənistan üçün asılılıq və viktimizasiya təşviqi, Azərbaycan üçün isə yalnız enerji resurslarına endirilmiş və obyektivlikdən uzaq münasibət yanlışdır”.
Azərbaycan və beynəlxalq hüququn paradoksu
Politoloq xatırladıb ki, Qarabağ əraziləri beynəlxalq hüquqa görə həmişə Azərbaycanın tərkib hissəsi olub:
“BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələri ölkənin ərazi bütövlüyünü təsdiqləyir və Ermənistan silahlı qüvvələrinin işğal olunmuş ərazilərdən çıxarılmasını tələb edirdi. Rəsmi Bakı onilliklər ərzində beynəlxalq hüquqa və diplomatik danışıqlara sadiqlik nümayiş etdirib”.
Suverenliyin bərpası və ərazi bütövlüyü
Professor diqqətə çatdırıb ki, 2020-ci il İkinci Qarabağ müharibəsi Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilər üzərində nəzarəti bərpa etməsinə imkan verdi. Bu qələbə ölkənin regiondakı mövqeyini möhkəmləndirdi və beynəlxalq nüfuzunu artırdı.
Sülh prosesi və dialoqa hazır olmaq
Ekspertin fikrincə, Azərbaycan münaqişənin sülh yolu ilə həllinə sadiqdir. O vurğulayıb ki, 2020-ci ildən sonra yaranmış yeni reallıq rəsmi Bakıya diplomatik müstəvidə üstünlük qazandırıb. ABŞ Prezidentinin iştirakı ilə Ağ Evdə Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin görüşü və sülh müqaviləsinin maddələrinin paraflanması bunun aydın göstəricisidir. Eyni zamanda Azərbaycan infrastrukturun bərpasını, qaçqınların geri qayıdışını və təhlükəsizlik təminatını dəstəkləyir.
Avropanın ikili standartları
Ramiz Yunus bildirib ki, Avropa sözdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanısa da, əməldə Ermənistan tərəfinin köhnə narrativlərini dəstəkləyir və 2020-ci ildən sonra formalaşan reallığı qəbul etmir. 1990-cı illərin xəritə və terminologiyasından istifadə Avropanın obyektiv vasitəçi kimi etimadını zəiflədir və Azərbaycan cəmiyyətində ədalətsizlik hissi yaradır.
Nəticə: Avropa öz narrativlərinin əsiridir
Professor əlavə edib ki, Avropa beynəlxalq hüquqdan seçici şəkildə danışır, sülhdən bəhs edir, amma nəticələrə hazır deyil. Cənubi Qafqaz isə strategiyasız əxlaqçılığın və adaptasiya edə bilməmənin güzgüsünə çevrilib. Onun sözlərinə görə, dünya tarixə qayıdıb, Avropa isə hələ də artıq bitmiş bir dövrdə yaşayır.
Ramiz Yunus sonda qədim dövr Çin filosofu və mütəfəkkiri Konfutsinin sözlərini xatırladıb:
“Gələcəyi müəyyən etmək istəyirsənsə, keçmişi öyrən. Əgər sən zülmü (şəri) görür və heç nə etmirsənsə, deməli, həmin zülmün özüsən”.
Qiymət Mahir
