Balıqlarda insana xas xüsusiyyət aşkarlandı
Maks Plank Bioloji Kibernetika İnstitutunun alimləri ilk dəfə olaraq balıqlarda insanları xatırladan mürəkkəb yuxu quruluşunu, o cümlədən gündüz yuxusuna bənzər bir vəziyyəti kəşf ediblər.
TodayPress TV xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri Nature Communications (NatCom) jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat əvvəlki fikirlərə meydan oxuyur; həmin fikirlərə görə mürəkkəb yuxu strukturu əsasən məməlilərə xas hesab olunurdu.
İnsanlarda ən tanınmış mərhələlərdən biri REM yuxusudur — sürətli göz hərəkətləri ilə müşayiət olunan və ən canlı yuxuların görüldüyü faza. Tədqiqatçılar zebra balığının da qeyri-müntəzəm istirahət dövrləri keçirdiyini müəyyən ediblər.
Komanda dörd yuxu vəziyyəti aşkar edib: onlardan üçü xarakterik göz hərəkətləri ilə müşayiət olunur, biri isə göz hərəkətləri olmadan keçir. Alimləri xüsusilə təəccübləndirən QEM-1 vəziyyətidir ki, bu mərhələ demək olar ki, yalnız gündüz baş verir. Bu mərhələdə balıqları oyatmaq daha çətin olur və beyin fəaliyyəti əhəmiyyətli dərəcədə azalır ki, bu da sadəcə istirahət deyil, həqiqi yuxu vəziyyətini göstərir.
Alimlər müşahidələr üçün sərbəst üzən zebra balığı sürfələrinin göz hərəkətlərini, bədən fəaliyyətini və beyin aktivliyini 24/7 izləyə bilən xüsusi mikroskopdan istifadə ediblər. Balıqların şəffaf beyinləri sayəsində tədqiqatçılar demək olar ki, hər bir neyronun fəaliyyətini real vaxt rejimində qeydə ala biliblər.
Təhlillər göstərib ki, zebra balıqlarında müxtəlif yuxu fazaları daxili bioloji saat — sirkadian ritmlər tərəfindən tənzimlənir. Gecələr balıqlar əsasən göz hərəkətləri olmadan yatırlar; REM-yuxu mərhələlərindən biri gecə saatlarında pik həddə çatır, digəri isə səhərə yaxın güclənir.
QEM-1 gündüz mərhələsi isə ən qeyri-adi hal kimi diqqət çəkib. Bu vəziyyət yalnız gündüz vaxtı müşahidə olunur və beyin fəaliyyətində ciddi azalma ilə müşayiət edilir. Alimlərin fikrincə, bu hal insanlardakı gündüz yuxusuna bənzər şəkildə qiymətləndirilə bilər.
Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, bu kəşf yuxunun təkamülünü və onun funksiyalarını daha yaxşı anlamağa kömək edəcək. Hazırda alimlər müxtəlif yuxu mərhələlərinin dəqiq funksiyasını və göz hərəkətlərinin informasiya emalı ilə beynin bərpası arasındakı əlaqəni araşdırırlar.
Jalə Rövşən
