Təbiətin hədiyyəsi - Bakıda yağış suları necə istifadə edilməlidir?

27 martdan etibarən aralıqlı yağan yağışlar fəsadsız ötüşməyib. Yağış suları evlər, küçələr, yollarda həyatı iflic edib. Kanalizasiya xətləri yağış sularını daşıya bilmir. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycanda normadan 4 dəfə artıq yağış yağıb, bu halda şəhər və kənd infrastrukturuna ciddi təzyiq düşür. Əlavə yağıntı yeraltı suların səviyyəsini artırır və qrunt su ehtiyatlarının bərpasına töhfə verir. Bununla əlaqədər aidiyyatı qurumlar bir sıra işlər görür, suları təmizləyirlər. 

Maraqlıdır, bəs bu su necə istifadə olunur?

Azərbaycanda yeraltı sular (qrunt suları daxil olmaqla) ümumi su istifadəsinin təxminən 6-20%-ni, kənd təsərrüfatında isə su istifadəsinin 70-90%-ni, məişətdə isə yalnız 4-5%-ni təşkil edir. Təəssüf ki, yağış sularının istifadəsi və idarə olunması isə hələ məhdud səviyyədədir. 

Ölkə üzrə illik yağıntı həcmi regiondan asılı olaraq təxminən 300-800 mm arasında dəyişir.

Şəhər ərazilərində yağan yağış sularının 70-80%-i birbaşa kanalizasiya sistemlərinə və açıq axınlara yönəlir. Ancaq yağıntının normanı dörd dəfə keçməsi, 40–60%-i açıq sahələrdə yığılır və daşqınlara səbəb olur. 

Yağış sularının təkrar istifadəsi hələ geniş yayılmayıb və fərdi evlərdə və ya sistemli toplama səviyyəsi 5%-dən aşağı qiymətləndirilir. Şəhər infrastrukturunda yağış suyunun təkrar istifadəsi isə çox məhduddur.

Nəticədə yağan yağış sularının böyük hissəsi hazırda istifadə olunmadan itir. Lakin düzgün idarəetmə və toplama sistemləri tətbiq olunsa, bu suyun müəyyən hissəsini müxtəlif sahələrdə səmərəli istifadə etmək mümkündür.

Qeyd edək ki, dünyada ildə təxminən 982 km³ qrunt su çıxarılır və istifadə olunur. Bu sudan 70 %-i kənd təsərrüfatında, təxminən 50 %-i isə içməli su təminatı üçün istifadə edilir. Qrunt su, sulama və şəhər suvarma sistemləri üçün əsas mənbədir.

Yağış suyu isə torpaqda birbaşa bitkilər tərəfindən istifadə olunur və “yaşıl su” adlanır. Bu su qlobal kənd təsərrüfatının məhsul istehsalının təxminən 80 %-ini təmin edir, amma suvarma məqsədi ilə istifadəsi yalnız 35-40 % təşkil edir. Yağış suyu yığılaraq kiçik bağçılıq və əkin sahələri üçün də istifadə olunur.

Türkan İsgəndərli