BTR-80: Sovet-Rusiya zirehli texnikasının ən çox yayılmış nümayəndəsi

Rusiya (keçmiş Sovet İttifaqı) istehsalı BTR-80 zirehli personal daşıyıcısı (BTR – Bronetransportyor) 1980-ci illərdən bu günə qədər dünyanın ən çox istifadə olunan təkərli zirehli maşınlarından biridir. 8×8 təkər formulu, amfibiya qabiliyyəti və nisbətən aşağı qiyməti sayəsində BTR-80 Rusiya, keçmiş Sovet respublikaları və bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrin ordularında geniş yayılıb.

Bu zirehli maşın əsasən piyada bölmələrinin daşınması, kəşfiyyat aparılması və atəş dəstəyi vermək üçün nəzərdə tutulub. Hal-hazırda Rusiya ordusunda hələ də böyük sayda BTR-80 və onun modernləşdirilmiş variantları xidmətdədir.

Tarix və inkişaf

BTR-80 1970-ci illərin sonlarında BTR-70-in əvəzi kimi yaradılıb. Əsas məqsəd əvvəlki modellərin çatışmazlıqlarını (xüsusilə mühərrik və su keçidi problemlərini) aradan qaldırmaq idi. İlk prototiplər 1980-ci ildə hazırlandı və 1984-cü ildə Sovet Ordusu tərəfindən rəsmi qəbul edildi.

BTR-80 tezliklə kütləvi istehsala keçdi və 1990-cı illərdə də istehsalı davam etdi. Sonralar BTR-80A, BTR-80M və BTR-82A kimi modernləşdirilmiş versiyaları yaradıldı. Bu gün BTR-82A ən aktual model hesab olunur.

Dizayn və texniki xüsusiyyətlər

BTR-80 8×8 təkər formuluna malikdir, bütün təkərlər idarəolunandır və su maneələrini üzərək keçə bilir. Maşının korpusu polad zirehdən hazırlanmışdır və kiçik çaplı silahlardan və mərmi qırıntılarından qorunma təmin edir.

Əsas texniki göstəricilər (BTR-80):

Ekipaj: 3 nəfər + 7 desant

Çəki: 13,6 ton

Mühərrik: KamAZ-7403 dizel, 260 at gücü

Maksimum sürət: 80 km/saat (yol), 9 km/saat (su)

Ehtiyat yürüş: 600 km

Silahlandırma: 14,5 mm KPVT pulemyotu + 7,62 mm PKT pulemyotu

Zireh: Polad, ön hissədə 10 mm

BTR-80-in ən böyük üstünlüklərindən biri yüksək hərəkətliliyi və etibarlılığıdır. Lakin zireh qorunması müasir antitank silahlarına qarşı zəifdir.

Variantlar

BTR-80 – Əsas model.

BTR-80A – 30 mm 2A72 topu ilə təchiz olunmuş versiya.

BTR-80M – Təkmilləşdirilmiş mühərrik və yeni rabitə vasitələri.

BTR-82A – Ən müasir variant (30 mm top, yeni zireh və elektronika).

BTR-82AM – Modernləşdirilmiş versiya.

İstifadəçilər və döyüş təcrübəsi

BTR-80 Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, Gürcüstan, Ukrayna, Suriya, İraq, Əfqanıstan və 50-dən çox ölkədə istifadə olunur. Azərbaycan Ordusunda da böyük sayda BTR-80 və BTR-82A modelləri var.

Döyüş təcrübəsi:

Sovet-Əfqan müharibəsi

Birinci və İkinci Çeçenistan müharibələri

2020-ci il Vətən müharibəsi (Azərbaycan tərəfindən)

Suriya və Ukrayna müharibələri

Maşın yüksək hərəkətliliyinə görə qiymətləndirilir, lakin zirehinin zəif olması səbəbindən RPG və dron hücumlarına qarşı həssasdır.

BTR-80 Rusiya zirehli texnika sənayesinin ən uğurlu və uzunömürlü məhsullarından biridir. Sadə quruluşu, aşağı qiyməti və yüksək etibarlılığı sayəsində o, hələ də bir çox ölkənin ordusunda əsas zirehli personal daşıyıcısı olaraq qalır. BTR-82A kimi modernləşdirmələrlə bu ailə növbəti illərdə də xidmətdə olacaq.

Bu maşın sadəcə zirehli transport vasitəsi deyil, Sovet-Rusiya hərbi doktrinasının və kütləvi istehsal fəlsəfəsinin canlı nümunəsidir.

Nicat Osmanlı