Amerikanın ən etibarlı döyüş maşını - "Super Hornet”
ABŞ-nin ən qabaqcıl döyüş təyyarələrindən biri olan F/A-18E/F "Super Hornet” müasir hərbi aviasiyanın ən çox istifadə olunan və etibarlı platformalarından biridir.
«Boeing” tərəfindən istehsal olunan bu döyüş təyyarəsi, 1990-cı illərin sonundan bəri ABŞ Dəniz Qüvvələrinin və bir sıra müttəfiq ölkələrin əsas hava qüvvəsi kimi xidmət edir. "Super Hornet", orijinal F/A-18 "Hornet”in daha böyük, daha güclü və daha çox funksiyalı versiyasıdır.
F/A-18E/F "Super Hornet”, orijinal F/A-18 "Hornet”in (A/B/C/D modelləri) inkişaf etdirilmiş variantı kimi 1995-ci ildə ilk dəfə havaya qalxıb. E modeli tək yerli, F modeli isə iki yerli versiyadır. Adındakı “Super” sözü təyyarənin ölçülərinin 25% böyük olması, mühərriklərinin daha güclü olması və daşıya biləcəyi silah yükünün artması ilə bağlıdır. Bu təyyarə ABŞ-nin qlobal hava üstünlüyünü qorumaq və gücləndirmək strategiyasının əsas elementlərindən birinə çevrilib.
İstehsal “Boeing” şirkəti tərəfindən Missuri ştatındakı zavodda aparılıb. İlk prototip 1995-ci ildə havaya qalxıb, 1999-cu ildə ABŞ Dəniz Qüvvələri tərəfindən rəsmi olaraq qəbul edilib. Seriyalı istehsal isə 1997-ci ildə başlayıb və 2020-ci illərin əvvəllərinə qədər davam edib. Ümumilikdə 600-dən çox F/A-18E/F "Super Hornet” istehsal olunub. Təyyarənin bir ədədinin qiyməti (silah və avadanlıqlar daxil) təxminən 70–90 milyon dollar arası dəyişir.
F/A-18E/F "Super Hornet”in maksimal uçuş çəkisi təxminən 30 ton təşkil edir. Uzunluğu 18.38 metr, qanad uzunluğu 13.68 metr, hündürlüyü isə 4.88 metrdir. İki “General Electric F414-GE-400” turbofan mühərriki ilə təchiz olunub ki, bu mühərriklər hər biri 22,000 funtdan (98 kN) artıq itki qüvvəsi yaradır. Maksimal sürəti təxminən 1,915 km/saat, döyüş radiusu (daxili yanacaqla) 722 km, maksimal uçuş məsafəsi isə 2,346 km-dir. Təyyarə 9,071 kiloqrama qədər silah yükü daşıya bilir və 11 asma nöqtəsi (9 qanad, 2 gövdə) var.
"Super Hornet" çoxməqsədli təyyarədir və hava-hava, hava-yer, elektron müharibə və kəşfiyyat tapşırıqlarını yerinə yetirə bilir.
Əsas silahları arasında:
• “AIM-9 Sidewinder” və “AIM-120 AMRAAM” hava-hava raketləri,
• “AGM-84 Harpoon” və “AGM-88 HARM” anti-radar raketləri,
• “JDAM” (GPS idarə olunan bombalar), “JSOW” və “Paveway” lazer idarəli bombalar,
• “AGM-154 JSOW” və digər dəqiq idarə olunan sursatlar daxildir.
Təyyarə “AN/APG-79 AESA” (aktiv elektron skanlaşdırılmış) radarı, “AN/ALQ-214” elektron müdafiə sistemi və müasir kokpit avadanlıqları ilə təchiz olunub.
F/A-18E/F "Super Hornet” ABŞ Dəniz Qüvvələrinin və ABŞ Dəniz Piyadaları Korpusunun əsas döyüş təyyarələrindən biridir.
Həmçinin Avstraliya Kral Hərbi Hava Qüvvələri tərəfindən istifadə olunur. Təyyarə aviadaşıyıcı qruplarının əsas zərbə qüvvəsini təşkil edir və “F-35C Lightning II” ilə birlikdə donanmanın hava komponentini gücləndirir.
Təyyarə əsasən Sakit Okeanı, Fars körfəzi, Ərəb dənizi, Aralıq dənizi və digər strateji regionlarda fəaliyyət göstərir.
Tarixi boyu çoxsaylı əməliyyatlarda iştirak edib.
Məsələn:
• “Operation Southern Watch”
(1992–2003) – cənubi İraqda
• “Operation Enduring Freedom” (2001–2014) – Əfqanıstanda Taliban və Əl-Qaidəyə qarşı hava dəstəyi,
• “Operation Iraqi Freedom” (2003–2011) – İraq işğalı zamanı Bağdad və digər hədəflərə zərbələr.
2026-cı il fevralın 28-də başlayan ABŞ və İsrailin İrana qarşı birgə hücumunda F/A-18E/F "Super Hornet” təyyarələri “USS Abraham Lincoln” və “USS Gerald R. Ford” aviadaşıyıcılarından qalxaraq "Operation Epic Fury" əməliyyatının əsas hücum qüvvəsini təşkil edib. Bu təyyarələr İranın ballistik raket bazalarına, nüvə obyektlərinə və hərbi infrastrukturuna dəqiq zərbələr endirib, hava üstünlüyünü təmin edib və İranın qisas hücumlarına qarşı cavab zərbələri verib. “Super Hornet”lər bu əməliyyatda ən çox istifadə olunan platforma kimi regionda ABŞ-nin hava qüdrətini nümayiş etdirib.
F/A-18E/F "Super Hornet” ABŞ-nin donanma aviasiyasının ən etibarlı və çoxfunksiyalı döyüş maşını kimi tanınır. Çoxsaylı döyüş təcrübəsi, yüksək manevr qabiliyyəti və geniş silah arsenalının birləşməsi ilə gələcək illərdə də region münaqişələrində mühüm rol oynayacağı gözlənilir. Təyyarə ABŞ-nin qlobal təhlükəsizlikdəki üstünlüyünü möhkəmləndirir və müttəfiqlərə dəstək verməkdə davam edir.
Nicat Osmanlı
