Bütün canlıların ortaq əcdadı haqqında FAKTLAR
Bütün müasir orqanizmlərin son ortaq əcdadı – LUCA (Last Universal Common Ancestor) – təxminən 4,2 milyard il əvvəl yaşayıb. Lakin yeni araşdırma göstərir ki, onun bəzi genləri daha da qədim ola bilər.
TodayPress TV xəbər verir ki, bu haqda "Cell Genomics" jurnalında tədqiqat məqaləsi dərc edilib.
Alimlərin fikrincə, həyatın bütün sahələrində rast gəlinən qədim təkrarlanan genlər – universal paraloqlar – LUCA-dan da əvvəlki mərhələləri araşdırmağa və təkamülün ən erkən dövrlərinə nəzər salmağa imkan verir.
Universal paraloqlar bakteriyalara, arxeyalara və ökaryotlara bölünmədən əvvəl baş vermiş qədim gen təkrarlanması nəticəsində yaranmış əlaqəli gen cütləridir. Əgər LUCA həyat ağacının “gövdəsi” hesab olunursa, bu gen təkrarlarının yarandığı orqanizmlər “köklər” kimi dəyərləndirilə bilər. Bu genlər bioloji tarixin ən dərin mərhələləri barədə fərziyyələri yoxlamaq üçün nadir imkan yaradır.
Həmin dövrə aid fosil sübutlar demək olar ki, yoxdur. Buna görə də müasir orqanizmlərin genomları əsas məlumat mənbəyi kimi çıxış edir. Ancaq bir çox qədim genlər zamanla mutasiyalar, üfüqi gen ötürülməsi və ya funksiyanın itirilməsi səbəbindən yox olmuş ola bilər. Bu isə ilkin genetik irsin yalnız kiçik hissəsinin günümüzə çatdığını göstərir.
Tədqiqatçılar bildiriblər: “Universal paraloqların tarixi erkən hüceyrə nəsilləri haqqında əldə edə biləcəyimiz yeganə məlumat mənbəyidir”.
Alimlər xüsusilə translyasiya sistemi ilə əlaqəli genləri – yəni genetik koda uyğun olaraq zülal sintezini təmin edən mexanizmi – araşdırıblar. Bu sistem, ehtimal ki, bu günə qədər qorunub saxlanmış ən qədim molekulyar mexanizmlərdən biridir.
Araşdırmalar göstərir ki, aminoasil-tRNA sintetazalarının sələfləri LUCA-dan əvvəl də mövcud olub. Bu fermentlər uyğun amin turşusunu müvafiq transfer RNT-yə birləşdirərək zülal sintezinin əsas mərhələsini həyata keçirir.
Müəlliflər qeyd ediblər: “Bu fermentlərin həyat üçün əhəmiyyətini sözlə ifadə etmək çətindir”. Onların LUCA-dan əvvəl mövcud olması onu göstərir ki, erkən həyat formaları daha sadə olsa da, artıq genetik kod əsasında zülal sintez edə bilirdi.
Jalə Rövşən
