Hörmüz boğazı alışdı, bir çınqıl da düşdü Bab əl-Məndəbə
Husilərin Səudiyyə Ərəbistanı ilə gərginliyin azaldılması dövrünün başa çatdığını açıqlaması Yəməndən kənara da təsir göstərə bilər.
Eyni zamanda, dünya ticarətinin ən vacib arteriyalarından biri olan Bab əl-Məndəb boğazının bağlanması ilə bağlı təhdid irəli sürüldü. Hörmüz boğazı Fars körfəzindən neftin çıxışına nəzarət edir.
Bab əl-Məndəb Qırmızı dənizə və Süveyş kanalına girişə nəzarət edir. Şərqi Aralıq dənizi Avropanın gələcək enerji mərkəzinə çevrilir. Suriya və İordaniya isə bütün bu istiqamətlər arasında quru körpüsünə çevrilir.
Məhz buna görə də Yəmən məsələsini İran, İsrail, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Şərqi Aralıq dənizi ətrafında baş verənlərdən ayrıca nəzərdən keçirmək mümkün deyil. Onlar eyni konstruksiyanın elementləridir.....
Amma nadir hallarda müzakirə olunan başqa bir məsələ də var. Son aylarda İran tədricən bütün regional təzyiq sistemini yenidən gücləndirir. Əvvəllər əsas diqqət Hörmüz boğazına yönəlmişdisə, indi Yəmən marşrutu getdikcə daha aktivləşir. Bu, qlobal ticarətə ikinci təsir vasitəsinin ortaya çıxması deməkdir.
Hörmüz Fars körfəzindən neft ixracı üçün problemlər yaradır, Asiya-Süveyş-Avropa marşrutu üçün isə Bab əl-Məndəb. Əgər hər iki marşrut eyni vaxtda təhlükə altında olarsa, Avropa yenidən enerji və logistika problemləri ilə üzləşəcək, qlobal bazarlar isə artan sığorta tarifləri, göndərmə xərcləri və neft qiymətlərinin yeni dalğası ilə üzləşəcək.
Və burada Səudiyyə Ərəbistanının niyə getdikcə hadisələrin mərkəzində olması aydın olur. O, eyni zamanda ən böyük neft ixracatçısı və ABŞ-ın əsas ərəb tərəfdaşıdır....
Buna görə də, Yəmən ətrafında baş verənlər, nisbi bir sakitlikdən sonra bütün Böyük Yaxın Şərqin memarlığı uğrunda böyük mübarizənin yeni mərhələsinin başladığının əlamətlərindən biridir.
Bölgə yeni nəqliyyat və enerji marşrutları sisteminin formalaşmasına nə qədər yaxınlaşırsa, Hörmüz, Bab əl-Məndəb, Suriya, İordaniya və Şərqi Aralıq dənizi mərkəzlərində böhranların daha tez-tez şahidi olacağıq.
Bu gün çox şey marşrutları və ən əsası neft, qaz, mal və pulun axdığı nöqtələri kimin idarə etməsindən asılıdır...
P.Əliyev
