Azərbaycan ərazisindən istifadəyə görə nə qədər pul ödənilir?

ABŞ Prezidenti Donald Tramp son müsahibəsində Amerika Birləşmiş Ştatları strateji tranzit zonası olan  Hörmüzün  təhlükəsizliyini təmin etdiyi üçün burdan istifadə edən ölkələrin bunun qarşılığında Vaşinqtona ödəniş etməli olduqlarını deyib. 

Buna dünyada "Torpaqbasdı" deyirlər.  ABŞ Hörmüzü zəbt edib sonra da, buradan qazanmaq istəyir.   

Yeri gəlmişkən, qeyd edək ki,  Azərbaycan da strateji tranzit ölkəsidir. Azərbaycan öz ərazisindən istifadə edən ölkələrdən qanunvericiliklə tənzimlənən yol vergisi, tranzit tarifləri və torpaq istifadə haqları alır. 

Azərbaycan Vergi Məcəlləsinin 211-ci maddəsinə əsasən, xarici qeydiyyatlı nəqliyyat vasitələri ölkə ərazisinə daxil olarkən və ya tranzit keçid həyata keçirərkən yol vergisi ödəyirlər. Bu ödənişlər gömrük orqanları tərəfindən tutulur və dövlət büdcəsinə köçürülür.

Xarici qeydiyyatlı minik avtomobilləri üçün yol vergisi mühərrikin həcmindən və ölkədə qalma müddətindən asılı olaraq dəyişir. Bir aya qədər bu məbləğ 15–40 ABŞ dolları, üç aya qədər 30–60 ABŞ dolları, bir ilə qədər isə 40–120 ABŞ dolları təşkil edir. Bir ildən artıq qalma hallarında əlavə gündəlik tariflər tətbiq olunur.

Yük avtomobilləri, avtobuslar və ağır tonnajlı nəqliyyat vasitələri üçün ödənişlər oturacaq sayı, ox sayı, ümumi çəkisi və daşınan yükün növünə əsasən hesablanır. Ağır və iriqabaritli yüklərin daşınması zamanı isə kilometrə görə 0,15–0,75 ABŞ dolları həcmində əlavə ödəniş nəzərdə tutulur.

2025–2026-cı illər üçün tətbiq olunan güzəştlərə əsasən, dəmir yolu ilə kombinə edilmiş yükdaşımalarında iştirak edən bəzi xarici yük avtomobilləri yol vergisindən azaddır. Bu addım intermodal daşımaların inkişafını təşviq etmək məqsədi güdür.

Azərbaycan üçün mühüm gəlir mənbələrindən biri də boru kəmərləri vasitəsilə həyata keçirilən enerji tranzitidir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Cənubi Qafqaz Boru Kəməri və digər enerji layihələri üzrə tranzit haqları beynəlxalq müqavilələrlə tənzimlənir və ölkəyə hər il milyonlarla dollar gəlir gətirir. Dəmir yolu tranziti də ayrıca tarif sistemi əsasında idarə olunur. Bu tariflər ictimaiyyətə açıq deyil və konkret rəqəmlər konfidensial xarakter daşıyır.

Bundan başqa, tranzit infrastrukturunun yerləşdiyi dövlət və ya bələdiyyə torpaqlarından istifadəyə görə torpaq icarə haqları ödənilir. Bu məbləğlər torpağın yerləşdiyi əraziyə, sahəsinə və təyinatına uyğun olaraq icarə müqavilələrində müəyyən edilir.