Almaniya - Rusiya cəbhəsində sürpriz güc: Berlin Bakıdan dəstək alacaq

Ukrayna müharibəsindən sonra Avropanın enerji siyasəti sürətlə dəyişir. Yeni reallıqda Azərbaycanın rolu əvvəlkindən daha çox diqqət çəkir.

Uzun illər Rusiya qazından asılı olan Almaniya indi bu modelin yaratdığı riskləri aradan qaldırmağa çalışır və etibarlı alternativlər axtarır. Bu alternativlərdən biri Azərbaycandır. Son illərdə Bakı ilə Berlin arasında enerji əməkdaşlığının sürətlənməsi təsadüfi deyil.

2026-cı ilin yanvarından Azərbaycan Almaniya və Avstriyaya birbaşa qaz ixracına başlayıb. Bu addım yalnız yeni ticarət müqaviləsi deyil, Almaniyanın enerji təhlükəsizliyi strategiyasının tərkib hissəsidir. Moskvanın qazdan siyasi alət kimi istifadə etməsi Berlini uzunmüddətli və etibarlı tərəfdaşlar axtarmağa məcbur edib.

Prezident İlham Əliyevin Almaniyaya səfəri də bu əməkdaşlığın təsadüfi və ya qısamüddətli xarakter daşımadığını göstərdi. Tərəflər münasibətləri strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəltmək niyyətini nümayiş etdirdilər.

Lakin əməkdaşlıq yalnız enerji ilə məhdudlaşmır. Ukrayna müharibəsi Avrasiya üzrə nəqliyyat marşrutlarını da dəyişdirib. Vaxtilə Çindən Avropaya yük daşımalarının əsas hissəsini qəbul edən Rusiya üzərindən keçən şimal marşrutu sanksiyalar, müharibə və geosiyasi risklər səbəbindən əvvəlki etibarlılığını itirib.

Bu şəraitdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti sürətlə artır. Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrut artıq alternativ deyil, Avropa üçün əsas logistika istiqamətlərindən birinə çevrilməkdədir. Azərbaycan isə bu prosesdə sadəcə tranzit ölkəsi yox, qitələri birləşdirən strateji logistika mərkəzi kimi çıxış edir.

Enerji əməkdaşlığının digər istiqaməti yaşıl enerjidir. Azərbaycan gələcəkdə Avropaya yalnız təbii qaz deyil, külək və günəş enerjisindən istehsal olunan elektrik enerjisi də ixrac etməyi planlaşdırır. Xəzər hövzəsinin külək potensialı və işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpa olunan enerji imkanları bu baxımdan böyük üstünlük yaradır.

Almaniya isə bu sahədə qabaqcıl texnologiyaya, maliyyə imkanlarına və zəngin təcrübəyə malikdir. Berlin layihələrdə təkcə enerji alıcısı kimi deyil, həm də investor qismində iştirak etmək istəyir. Bu əməkdaşlıq hər iki tərəfin maraqlarına cavab verir: Azərbaycan yeni bazarlara çıxış əldə edir, Almaniya isə etibarlı enerji mənbələri və investisiya imkanları qazanır.

İqtisadi münasibətlər də genişlənməkdədir. Hazırda Azərbaycanda 250-dən çox Almaniya şirkəti fəaliyyət göstərir və yeni investisiyalara maraq artır. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulması Alman şirkətləri üçün mühüm imkanlar yaradır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı layihələr mühəndislik, infrastruktur, enerji və yüksək texnologiyalar sahəsində böyük tələbat formalaşdırır.

Bütün bunların fonunda təhlükəsizlik məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Almaniya üçün Cənubi Qafqazda sabitlik yalnız siyasi məsələ deyil. Boru kəmərlərinin təhlükəsiz fəaliyyəti, nəqliyyat dəhlizlərinin açıq qalması və investisiya mühitinin sabitliyi Berlin üçün birbaşa iqtisadi maraqdır. Məhz buna görə Almaniya Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesini dəstəkləyir və regionda davamlı sabitliyin yaranmasını vacib hesab edir.

Bu gün Azərbaycan-Almaniya münasibətləri artıq yalnız neft və qaz əməkdaşlığı ilə məhdudlaşmır. Enerji, logistika, texnologiya, investisiya və təhlükəsizlik istiqamətləri bir-birini tamamlayan vahid strateji əməkdaşlıq modelinə çevrilir.

Ən mühüm məqam isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan bu münasibətlərdə passiv tərəf deyil. Avropanın ehtiyac duyduğu enerji resursları, alternativ nəqliyyat marşrutları və regional sabitlik baxımından Bakı mühüm üstünlüklərə malikdir.

Bir vaxtlar Avropa siyasətində ikinci planda görünən Cənubi Qafqaz artıq qitənin enerji və logistika təhlükəsizliyində mühüm yer tutur. Bu prosesdə Azərbaycanın rolu getdikcə artır və Bakı regionun əsas strateji mərkəzlərindən birinə çevrilir.

Almaniyanın Azərbaycana marağı təsadüfi deyil. Bu maraq geosiyasi reallıqlardan, iqtisadi hesablamalardan və qarşılıqlı ehtiyaclardan irəli gəlir. Mövcud tendensiyalar davam edərsə, Azərbaycanın Avropanın enerji və nəqliyyat sistemində çəkisi yaxın illərdə daha da artacaq. Bu gün artıq əsas məsələ yalnız enerji ticarəti deyil, formalaşmaqda olan yeni geosiyasi düzəndə Azərbaycanın tutduğu mövqedir.

Əziz Əlibəyli Beynəlxalq münasibətlər üzrə tədqiqatçı