Bakının kanalizasiya sularında boğulması və ya Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin səhvləri

Şəhərsalma (və ya urbanistika), bir şəhərin və ya yaşayış məntəqəsinin binalarını, yollarını, parklarını və kommunikasiya xətlərini insanların rahat, sağlam və təhlükəsiz yaşaması üçün öncədən planlaşdıran elm və fəaliyyət sahəsidir. Sadə dillə desək, şəhərin xaotik deyil, nizamla və gələcək nəsillər nəzərə alınaraq böyüməsini təmin edir.

Prezident İlham Əliyev şəhərsalma mövzusunu dövlətin əsas prioritetlərindən biri hesab edir və bu sahənin gündəlik nəzarətdə olduğunu bildirir. Dövlət başçısının sərəncamı ilə Azərbaycanda 2026-cı il “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan edilmişdir.

Prezident Bakı şəhərinin 2026-cı ilin mayında keçirilən BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumuna (WUF13) ev sahibliyi etməsini Azərbaycanın dayanıqlı şəhər inkişafındakı artan rolunun göstəricisi kimi qiymətləndirmişdir.

Şəhərlərdə, xüsusilə Bakıda nizamsız tikintilərin qarşısının alınması, şəhərsalma əsaslandırılması və baş planlara tam riayət olunması yerli icra orqanlarının qarşısında qəti vəzifə kimi qoyulmuşdur.

Bu sahədə uğurlu fəaliyyəti xüsusilə də Qarabağ bölgəsinin yenidən qurulmasında müşahidə etməkdəyik.

Lakin, buna baxmayaraq, çağırışlar və həllini gözləyən məsələlər demək olar ki, hər gün səsləndirilməkdədir.

Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin son illər üzrə satınalma (tender) məlumatlarını, büdcə xərcləmələrini və ya Bakının Baş Planında elan olunan konkret rəqəmlərlə (yaşıllıq sahələri, tikinti normaları) real vəziyyətin ziddiyyətlərini əks etdirən müəyyən məsələlər üzə çıxır.

Məsələn, Bakının mərkəzi rayonlarında (Nərimanov, Yasamal) Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin tələblərinin necə pozulduğunu, komitənin icazə reyestrinin hansı indeksə uyğun olduğunu təhlil etmək bəs edir ki, layihə xərcləmələrindəki səmərəsizliyi görmək mümkün olsun.

Şəhərsalma elmində və Azərbaycanın Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsində (Maddə 52-54) əsas meyar FAR (Floor Area Ratio) – Tikinti Sıxlığı Əmsalıdır.

Tikinti Sıxlığı Əmsalı (FAR), aldığınız bir torpaq sahəsində ümumilikdə maksimum nə qədər böyüklükdə bina tikə biləcəyinizi göstərən rəsmi bir qaydadır. Bu qayda bütün mərtəbələrin sahələrinin cəmini əhatə edir.

Təsəvvür edin ki, sizin 1000 kvadratmetr sahəsi olan bir torpağınız var. Dövlətin həmin ərazi üçün təyin etdiyi əmsal isə 2-dir. Bu o deməkdir ki, siz torpaq sahənizi 2-yə vurursunuz və həmin ərazidə bütün mərtəbələrinin sahələri cəmi maksimum 2000 kvadratmetr olan bir bina tikə bilərsiniz.

Bu 2000 kvadratmetrlik ümumi sahəni fərqli formalarda tikmək olar. Məsələn, torpağın üzərində 500 kvadratmetrlik yer tutub 4 mərtəbəli bir bina tikə bilərsiniz, çünki 4-ü 500-ə vuranda rəsmi limitiniz olan 2000 kvadratmetr edir. Yaxud torpağın üzərində daha az yer tutaraq, yəni 200 kvadratmetrlik sahədə bünövrə qoyaraq yuxarıya doğru 10 mərtəbəli bina ucalda bilərsiniz, çünki 10-u 200-ə vuranda da eyni limit, yəni 2000 kvadratmetr alınır.

Bu əmsal şəhərlərdə binaların bir-birinə həddindən artıq yaxın və sıx tikilməsinin qarşısını almaq üçün tətbiq edilir. Beləliklə, yolların, su və qaz xətlərinin yüklənməsi tənzimlənir, binaların arasında hava, günəş işığı və yaşıl sahələr üçün yer qalır. Məcəlləyə əsasən, sertifikatlı memar və mühəndislər layihə hazırlayarkən bu əmsala ciddi şəkildə riayət etməlidirlər.

Milli normativlərə və beynəlxalq "Ağıllı Şəhər" (Smart Growth) standartlarına görə, mərkəzi zonalarda belə bu əmsal maksimun 1.8 – 2.2 civarında olmalıdır. Yəni, 1000 kv.m torpağın varsa, tikəcəyin binanın bütün mərtəbələrinin cəmi 2200 kv.m-i keçməməlidir ki, infrastruktur (kanalizasiya, yol, elektrik) tab gətirsin.

Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin 3 iyul 2026-cı ildə 'ORBİTA' MTK-ya verdiyi rəsmi icazə sənədi göstərir ki, 12 mərtəbəli bu binanın tikintisi zamanı qlobal şəhərsalma normativləri təxminən iki dəfə pozulmuşdur.

Təqdim edilən sənəddəki dəqiq rəqəmlər əsasında aparılan sadə təhlil göstərir ki, bu layihədə tikinti sıxlığı norması ciddi şəkildə pozulmuşdur.

Problemi sadə addımla izah edək:

• Torpaq sahəsi: Şirkətin əlində cəmi 3477.1 m² (təxminən 35 sot) torpaq var.

• Tikinti sahəsi: Bu torpağın 709.89 m² hissəsini birbaşa binanın özü tutur.

• Binanın ümumi sahəsi: 12 mərtəbənin hamısı toplandıqda binanın ümumi sahəsi 9168.19 m² edir.

• Sıxlıq əmsalı (FAR): Ümumi sahəni (9168.19) torpaq sahəsinə (3477.1) böldükdə tikinti sıxlığı əmsalı 2.63 alınır.

Bəs normalar necə pozulub?

Qlobal şəhərsalma və Azərbaycanın mövcud normativlərinə görə, yaşayış ərazilərində bu əmsal maksimum 1.5 ilə 1.8 arasında olmalıdır. Bu sənəddə isə əmsal 2.63-ə çatdırılıb.

Yəni, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin alt qurumu olan Baş İdarə, bu kiçik torpaq sahəsində qanunla icazə veriləndən təxminən 1.5 dəfə daha böyük və sıx bir binanın tikilməsinə rəsmi icazə imzalamışdır. Bu qədər kiçik həyətdə 12 mərtəbəli və 110 mənzilli binanın yerləşməsi gələcəkdə maşınların park edilməsi, uşaq meydançası və yaşıllıq sahəsi üçün qətiyyən yer saxlamır.

Bu obyektin ərazidəki digər binalara məsafəsi və ya günəş işığı (insolyasiya) qaydaları ilə bağlı problemlər isə sonrakı yerlərdə qərarlaşıb.

Beynəlxalq şəhərsalma indekslərinə və mühəndislik standartlarına görə, hər yeni tikilən 100 mənzilli bina üçün ərazinin infrastrukturu əvvəlcədən dəqiq hesablanmalıdır. Lakin Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi icazə verərkən bu həyati parametrləri tamamilə görməzdən gəlir.

Birincisi, beynəlxalq dayanıqlıq normaları hər bir yaşayış kompleksinin həyətində ən azı 30-40 faiz açıq və yaşıl sahə tələb edir. Bakının mərkəzi rayonlarında isə bu göstərici cəmi 5-10 faiz təşkil edir, həyətlərin qalan hissəsi tamamilə səkili yollar və avtomobil dayanacaqları ilə doldurulur.

İkincisi, dünya standartlarına görə nəqliyyat sıxlığının yaranmaması üçün adambaşına ən azı 1.2 maşınlıq hərəkət zolağı eni nəzərdə tutulmalıdır. Bakıda isə hündürmərtəbəli binaların ətrafında yalnız bir avtomobilin çətinliklə keçə bildiyi dar dalanlar və birtərəfli məhəllədaxili yollar formalaşır.

Üçüncüsü, beynəlxalq qaydalar pik saatlarda su və drenaj sistemlərində 30 faiz əlavə ötürücülük ehtiyatının olmasını məcburi hesab edir. Bizim real vəziyyətdə isə Sovet dövründən qalan eyni köhnə kanalizasiya xəttinə eyni anda 5 ədəd yeni 18 mərtəbəli bina qoşulur və bu da şəhərdə kommunal kollapsa səbəb olur.

Komitə tikintiyə rəy verərkən "İnfrastrukturun Adekvatlığı Qiymətləndirilməsi" hesabatlarını formal aparır və ya heç aparmır. Şəhərin mərkəzində yağış yağan kimi kanalizasiyanın daşması və TomTom indeksində Bakının tıxac göstəricilərinin pisləşməsi (ildə ortalama 150-200 saat tıxacda itki) birbaşa bu icazələrin nəticəsidir.

TodayPress TV