Yeni TƏKLİFLƏR PAKETİ: Kompromis, yoxsa savaş?
İran ABŞ-yə yeni təkliflər paketi təqdim edib. Təkliflər nüvə proqramı, beynəlxalq nəzarət mexanizmləri, eləcə də enerji və strateji sektorlar üzrə əməkdaşlığı əhatə edir.
İran uranın zənginləşdirilməsini ilkin mərhələdə 0%-ə, daha sonra isə baza olaraq 1.5% həddinə endirməyə hazır olduğunu bildirir. Eyni zamanda Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyə (AEBA) nüvə obyektlərinə giriş icazəsi verməyə razıdır və region dövlətlərinin iştirakı ilə İranın nüvə proqramına nəzarət edəcək regional və beynəlxalq konsorsiumun yaradılmasını təklif edir. İran ABŞ-nin monitorinq fəaliyyətinə etiraz etmir.
Bununla yanaşı İran tərəfi neft və qaz obyektlərində ABŞ şirkətlərinin iştirak etməsinə, nadir metallar və mis sektorunda ABŞ ilə əməkdaşlığa açıq olduğunu bildirir. İran yazılı şəkildə nüvə silahı əldə etməyəcəyinə və heç kimə hücum etməyəcəyinə dair öhdəlik götürməyə hazırdır. Lakin ballistik raket istehsalı və dinc məqsədli nüvə zənginləşdirilməsi hüququnun tanınmasını tələb edir.
Maraqlıdır, bu təkliflər ABŞ-ni qane edəcəkmi?
İSRAİLLƏ MƏSLƏHƏTLƏŞMƏLƏR...
Məsələ ilə bağlı TodayPress TV-yə danışan politoloq Əli Orucov ABŞ-nin İrana qarşı münasibətdə İsraillə məsləhətləşmələr əsasında hərəkət etdiyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, Ağ Ev təkcə öz maraqları çərçivəsində deyil, müttəfiqi olan İsrailin də maraqlarını nəzərə alaraq çıxış edir:
“Təl-Əviv ümumiyyətlə Tehran rejimini dəyişmək, onun hərbi və siyasi imkanlarını məhdudlaşdırmaq istəyir. Ona görə də İranın təkliflərinə ABŞ Prezidenti Donald Trampın necə reaksiya verəcəyi həm də İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahunun mövqeyindən asılı olacaq. Bununla belə İranın razılaşma üçün masaya qoyduğu sövdələşmələr ABŞ üçün qəbul edilə bilər. Məhz Vaşinqtonun istəyi də nüvənin zənginləşdirilməsinə hədd qoyulması, nəzarət və monitorinq mexanizmlərinin tətbiqi, təbii resurslara əlçatanlığın təmin edilməsidir. Qalır raket texnologiyasının təkmilləşdirilməsi məsələsi; bunun da İranın zəmanət verəcəyi halda müzakirə edilməsi mümkündür”.
ZƏMANƏTLƏR GÖTÜRMƏLİDİR
Ekspertin fikrincə, belə olan halda Tehran İsrailə hər hansı təhlükə yaratmayacağı barədə öhdəliklər və yazılı zəmanətlər götürməlidir. Bu, şərt kimi irəli sürülə bilər:
“Yəqin ki, bütün bunlar detallı şəkildə növbəti təmaslarda müzakirəyə çıxarılacaq. İran vaxt udmaq üçün deyil, həqiqətən də real diplomatik xətt tutursa, müharibədən qaçmaq mümkün olar. Tehranın ABŞ qarşısında qoyduğu şərtlərdən biri də tətbiq edilən sanksiyaların paralel şəkildə aradan qaldırılmasıdır. Məncə, tərəflərin hər biri silahlı toqquşmanın ağır nəticələrini anlayır və qarşılıqlı kompromissiz buna nail olmaq mümkün deyil”.
Qiymət Mahir
