Tarixin revanşı: SƏFƏVİ VARİSLƏRİ, YOXSA QACARLAR?
ABŞ-nin Yaxın Şərq üzrə tanınmış analitiki və Corc Buş (oğul) administrasiyasının sabiq rəsmisi Maykl Skott Doran Osmanlı tarixçisi Fransevi Efendinin İranda Qacarlar sülaləsinin bərpası ilə bağlı fikirlərinə münasibət bildirib. Doran İranda mümkün monarxiya ssenarisində Səfəvilər sülaləsini dəstəklədiyini və Şah İsmayılı uzaqgörən Azərbaycan monarxı kimi qiymətləndirdiyini deyib.
Maraqlıdır, indiki vəziyyətdə bu ssenarilər nə dərəcədə real görünür ?
Məsələ ilə bağlı TodayPress TV-yə danışan politoloq Zaur İbrahimli bildirib ki, İranda cəmiyyət idarəetməyə etimadını itirib:
"İrandakı hadisələrin inkişafı ilə bağlı verilən proqnozların çoxu reallıqdan uzaqdır. Hazırda İranda cəmiyyət 1979-cu ildən bəri ilk dəfə mövcud idarəetmə sisteminə etimad göstərmir; teokratik rejim legitimliyini itirib, İslam Respublikası isə artıq özünü doğrultmur".
Onun sözlərinə görə, hazırkı dini-siyasi rəhbərlik geri çəkilmək niyyətində deyil və etirazçılara qarşı zorakılıq tətbiq edir. Teokratik rejim indiki və əvvəlki formatda idarəetməni davam etdirə bilməz və hakimiyyətdə qalsa belə, əvvəlki üsullarla idarə edə bilməyəcək. İran elitasında parçalanmalar var və zorakılıq bütün siyasi elita tərəfindən qəbul edilmir.
Analitik qeyd edib ki, İran daxilində dünyəvi idarəetmə tərəfdarları və digər qüvvələr geniş dəstəyə malikdir; Silahlı Qüvvələr və təhlükəsizlik qüvvələri hazırda mərkəzi hökumətə sadiqdir. Etirazlar davam edərsə, hakimiyyət daxilində parçalanmalar və hətta çevriliş ehtimalı var.
Politoloq vurğulayıb ki, İranda monarxiya ssenariləri mümkün görünmür:
"Monarxiya tərəfdarı ssenarilər də müzakirə olunur: Pəhləvi və Qacar sülalələrinin bərpası, lakin bu indiki halda real görünmür. Xarici qüvvələr İranın parçalanmasından narahatdır; ABŞ, Rusiya və Çin mövcud iqtidara pərdəarxası dəstək verir".
Z.İbrahimli həmçinin əlavə edib ki, İran geosiyasi mübarizənin mərkəzindədir:
"İran məsələsi yalnız daxili problem deyil, böyük geosiyasi rəqabətin bir hissəsidir. Cənubi Azərbaycan isə Pəhləvi sülaləsinin dəstəyi ilə prosesdə uğur qazana bilməz və nəticələr legitim olmayacaq. Fars millətçiliyinin yenidən üstünlük qazanması digər xalqlar üçün məqbuldur. Mövcud vəziyyət mürəkkəbdir və hansı qüvvənin ön plana çıxacağını indidən demək tələskənlik olardı".
Jalə Rövşən
