Naxçıvanın muxtariyyəti ləğv edilir?

Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəliyi artıq 1-ci kateqoriya dövlət orqanı statusuna malik olacaq. “Dövlət qulluğu haqqında” qanuna edilən dəyişikliyə əsasən, nümayəndəliyin rəhbərliyi artıq adi dövlət qulluqçusu statusunda olmayacaq. Səlahiyyətli nümayəndə və onun müavinləri birbaşa dövlət başçısına tabe olan xüsusi vəzifəli şəxslər kimi fəaliyyət göstərəcəklər.

Bu nə deməkdir?

Sadə dillə desək, qərarların qəbulunda Bakının rolu ön plana çıxarılır.

Amma məsələ ilə bağlı iki fərqli yanaşma var:

Bəzi ekspertlər hesab edir ki, bu dəyişiklik Naxçıvanın muxtar idarəçilik imkanlarını məhdudlaşdırır. Onların fikrincə, nümayəndəliyin səlahiyyətlərinin artması muxtariyyəti rəsmi olaraq saxlasa da, onun real gücünü tədricən azaldır.

Addımı dəstəkləyənlər isə bildirirlər ki, bölgədəki köhnə və qapalı idarəetmə modelini dəyişmək üçün mərkəzi nəzarətin güclənməsi zəruridir. Onların qənaətinə görə, bu, muxtariyyətin ləğvi deyil, idarəetmənin daha şəffaf və vahid dövlət siyasətinə uyğunlaşdırılmasıdır.

Söhbət sadəcə ad dəyişikliyindən və ya yeni statusdan getmir. Bu qərarla nümayəndəliyin dövlət idarəçiliyində rolu daha da güclənir, Naxçıvanda həyata keçirilən işlərin mərkəzi hakimiyyətlə əlaqələndirilməsi isə daha operativ xarakter alır.

Prosesdə əsas məqsəd idarəetməni daha səmərəli qurmaq, dövlət siyasətinin bütün ölkə üzrə vahid şəkildə həyata keçirilməsini təmin etməkdir. Naxçıvanın strateji əhəmiyyəti nəzərə alınanda bölgədə həyata keçirilən layihələrin və islahatların ümumi dövlət proqramları ilə uzlaşdırılması xüsusi önəm daşıyır.

Eyni zamanda, mərkəzi nəzarətin güclənməsi mövcud problemlərin daha operativ həllinə, bürokratik maneələrin azalmasına və dövlət resurslarından daha səmərəli istifadəyə imkan verə bilər.

Bununla yanaşı, Naxçıvanın Azərbaycanın digər bölgələri ilə birbaşa quru əlaqəsinin olmaması, bölgəni geosiyasi baxımdan xüsusi statusa və həssaslığa sahib edir. Zəngəzurun 1922-ci ildə verilməsi Naxçıvanı coğrafi baxımdan "izolyasiya" olunmuş bir vəziyyətə salıb. Bu tarixi reallıq bu gün də bölgənin təhlükəsizliyini dövlət üçün prioritet edir. Zəngəzur və Mehri ilə bağlı yaranmış tarixi coğrafi parçalanma ərazinin təhlükəsizlik və idarəetmə məsələlərində "kənar təsirlərə" qarşı daha həssas olmasına səbəb olub. Prezidentin səlahiyyətli nümayəndəliyinin statusunun artırılması, regionun birbaşa mərkəzi hökumətin nəzarəti və himayəsi altında olmasını təmin edir ki, bu da bölgənin strateji müdafiəsini və siyasi stabilliyini daha da gücləndirir. Naxçıvanın Azərbaycanın materik hissəsi ilə birləşdirilməsi hazırkı dövlət siyasətinin ən vacib hədəflərindən biridir (Zəngəzur dəhlizi).

Bu hədəfə çatmaq üçün Naxçıvanın idarəetmə sisteminin Bakı ilə tam sinxron və güclü bir koordinasiya içində olması vacibdir. Qərar mərkəzi hakimiyyətin regiondakı qərarları birbaşa icra etməsinə və dəhlizlə bağlı prosesləri vahid komandanlıqla idarə etməsinə şərait yaradır. Tarixi parçalanmanın yaratdığı riskləri (logistika, sərhəd təhlükəsizliyi, iqtisadi izolyasiya) idarə etmək üçün yerli idarəetmənin zəif olması qəbuledilməzdir. Ona görə də Naxçıvanı dövlətin bütün resurslarına və operativ idarəetmə mexanizmlərinə birbaşa qoşmaq kimi ən məntiqli addım kimi qiymətləndirilməlidir.

Jalə Rövşən