ABŞ bütün dünya neftini, qazını ələ keçirir - tək supergüc
Amerikanın enerji sahəsindəki mövqeyindən danışarkən, insan birbaşa rəqəmlərə baxıb heyrətlənir. 2026-cı ilin aprelinə olan vəziyyətə görə, ABŞ hələ də dünyanın ən böyük enerji supergücü kimi qalır – bu, sadəcə statistika deyil, real geosiyasi həqiqətdir.
Neft hasilatına nəzər salsaq görərik ki, ABŞ gündə təxminən 13,6 milyon barel xam neft hasil edir. Bu göstərici Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın hər birinin hasilatını xeyli üstələyir. Hər iki ölkə təxminən 10 milyon barel səviyyəsində qalır və hətta birlikdə belə ABŞ-ni qabaqlaya bilmir. Ümumi neft mayelərini də əlavə etdikdə, ABŞ-nin gündəlik hasilatı 20 milyon bareli keçir. Bu artıq sadəcə liderlik deyil, açıq dominantlıqdır.
Təbii qaz sahəsində üstünlük daha da aydın görünür. ABŞ gündəlik 108–110 milyard kub fut qaz hasil edir ki, bu da Rusiya, İran və Çinin ümumi göstəricisini üstələyir. Müqayisə üçün, Rusiya təxminən 60–65 milyard, İran 25–27 milyard, Çin isə 23–25 milyard kub fut civarında qalır. Yəni ABŞ təkbaşına bu ölkələrin hamısından daha çox qaz hasil edir. Bu rəqəmlər yalnız statistik göstərici deyil – onlar LNG ixracı, Avropanın enerji təchizatı və qlobal bazarlardakı real təsir gücü ilə təsdiqlənir.
İndi isə məsələnin ən həssas nöqtəsinə – Hörmüz boğazına keçək. Bu boğazdan gündə təxminən 20–21 milyon barel neft daşınır ki, bu da qlobal neft ticarətinin təxminən dörddə birini təşkil edir. Əgər boğaz uzun müddətə bağlanarsa, ABŞ iqtisadiyyatı zərər görəcək, lakin bu təsir nisbətən məhdud olacaq. Çünki ABŞ artıq net enerji ixracatçısıdır və həm daxili hasilatı, həm də strateji ehtiyatları mövcuddur.
Lakin Avropa və Asiya üçün vəziyyət tamamilə fərqli olar. Asiyanın böyük hissəsi – Çin, Hindistan, Yaponiya və Cənubi Koreya – əsas enerji idxal marşrutunu itirər. Avropa isə Rusiya qazından uzaqlaşdıqdan sonra Yaxın Şərq enerji resurslarına daha çox bağlı vəziyyətə düşüb. Bu halda enerji qiymətləri kəskin artar, sənaye istehsalı zəifləyər və inflyasiya sürətlə yüksələr. Başqa sözlə, belə bir ssenari Avropa və Asiya üçün ciddi iqtisadi sarsıntı demək olar, ABŞ üçün isə daha çox idarəolunan şok effekti yaradar.
Bu reallıq ABŞ-yə mühüm strateji üstünlük qazandırır. Enerji üstünlüyü artıq yalnız iqtisadi məsələ deyil, həm də siyasi və təhlükəsizlik alətidir. ABŞ Avropaya LNG təchizatı vasitəsilə Rusiyaya qarşı sanksiyaları dəstəkləyə, eyni zamanda qlobal enerji bazarlarında təsir imkanlarını genişləndirə bilir.
Bununla belə, Avropa bu imkandan hələ də tam şəkildə yararlanmır. ABŞ-dən daha çox LNG idxal etmək, müvafiq infrastruktur qurmaq və birgə enerji layihələrini genişləndirmək əvəzinə, alternativ yollar axtarışı davam edir. Bu isə müəyyən mənada strateji qeyri-müəyyənlik yaradır. Halbuki zaman məhduddur: növbəti enerji böhranı baş verdikdə, gecikmiş qərarların qiyməti çox yüksək ola bilər.
Nəticə etibarilə, ABŞ hazırda qlobal enerji sistemində güclü mövqeyini qoruyur və bu, ona həm iqtisadi, həm də geosiyasi təsir imkanları verir. Rəqəmlər zamanla dəyişə bilər, texnologiya və siyasət yeni reallıqlar yarada bilər, lakin mövcud vəziyyətdə ABŞ enerji supergücü olaraq qalır. Avropa və Asiya isə enerji təhlükəsizliyi strategiyalarını daha ciddi və uzunmüddətli yanaşma ilə yenidən nəzərdən keçirməlidir.
Jalə Rövşən
