Dövrünün qabaqcıllarından biri: Tank T-90
T-90 tankı Rusiyanın postsovet dövründə yaratdığı ən qabaqcıl əsas döyüş tanklarından biridir.
T-72 və T-80-in ən yaxşı cəhətlərini özündə birləşdirən bu tank müasir döyüş şəraitində özünü yaxşı göstərib. İstehsalı 1980-ci illərin sonundan başlayıb, amma rəsmi olaraq 1992-ci ildə qəbul olunub və o vaxtdan bəri daim təkmilləşdirilib.
Ümumilikdə T-90 ailəsindən (bütün variantlar daxil) təxminən 4 minə yaxın tank hazırlanıb. Rusiya ordusu üçün əsasən T-90M variantı istehsal olunur. Son məlumatlara görə, 2024-2025-ci illərdə illik istehsal 240-300 ədəd civarına çatıb, 2025-ci ildə də təxminən 250-300 yeni T-90M qəbul edilib. Uzunmüddətli planlarda isə 2026-2036-cı illər arasında 1700-dən artıq T-90M və T-90M2 tankının istehsalı, modernləşdirilməsi və ya təmiri nəzərdə tutulur. Bu rəqəmlər həm tamamilə yeni tankları, həm də köhnələrin yenilənməsini əhatə edir.
Döyüş təcrübəsinə gəlincə, T-90 ilk dəfə 1999-cu ildə Dağıstan və Çeçenistan münaqişələrində sınaqdan keçib. 2015-ci ildən Suriya vətəndaş müharibəsində Rusiya və Suriya qüvvələri tərəfindən istifadə olunub və orada köhnə anti-tank raketlərinə qarşı kifayət qədər yaxşı dayanıqlıq göstərib. Ancaq 2022-ci ildən başlayan Ukrayna müharibəsində ağır itkilər verib – xüsusilə dronlar, "Javelin" və "NLAW" kimi müasir anti-tank silahları, həmçinin kamikadze dronlar qarşısında zəiflikləri açıq şəkildə üzə çıxıb.
Taktiki-texniki xüsusiyyətlərə baxsaq, T-90 (xüsusilə T-90M) 46-51 ton çəkiyə malikdir. Topla birlikdə uzunluğu təxminən 9.63 metr, eni 3.78 metr, hündürlüyü isə 2.22 metr təşkil edir. Mühərriki "V-92S2F" tipli dizel (1130 at gücü) quraşdırılıb, maksimal sürəti 60 km/saat, yürüş məsafəsi 500-550 km-dir (əlavə yanacaq çənləri ilə daha çox olur). Zirehi kompozit materiallar, relikt reaktiv zireh (ERA) və əlavə qoruma elementlərindən ibarətdir. Ekipaj üç nəfərdən – komandir, nişançı və sürücüdən ibarətdir.
Əsas silahı 125 mm 2A46M hamar lüləli topdur, avtomatik yükləyici sayəsində dəqiqədə 7-9 atış edə bilir. Topdan "APFSDS", "HEAT", "HE-FRAG" tipli mərmilər və "9M119" idarə olunan raketləri (5 km-ə qədər məsafə) atılır. Əlavə olaraq 7.62 mm "PKTM" pulemyot və 12.7 mm "KORD" zenit pulemyotu var.
Müasir variantlarda "Sosna-U" termal nişangah, rəqəmsal yanğın idarə sistemi, lazer məsafəölçən və "Arena-M" kimi aktiv qoruma sistemləri (xüsusilə dronlara qarşı uyğunlaşdırılmış) quraşdırılıb.
Hazırda tank Rusiya ordusunun əsas döyüş vasitələrindən biridir – 600-dən çox T-90M xidmətdədir.
İxrac variantları (T-90S/MS) isə bir çox ölkədə istifadə olunur:
Hindistan (1200-dən artıq, yerli istehsal daxil), Əlcəzair (600 ədəd), Azərbaycan (təxminən 100 ədəd), İraq (73 ədəd), Suriya, Ermənistan, Türkmənistan, Vyetnam və başqaları. Ümumilikdə 10-dan çox ölkədə xidmətdədir.
T-90 Rusiya hərbi sənayesinin ən böyük nailiyyətlərindən biri sayılır, amma müasir müharibədə dronların və yüksək dəqiqlikli silahların geniş yayılması qarşısında daim təkmilləşdirmə tələb edir. Gələcəkdə T-90M2 variantı və ya T-14 "Armata" ilə əvəzlənməsi planlaşdırılır.
Nicat Osmanlı
