BUK-M hava hücumundan müdafiə sistemi: Orta mənzilli müdafiənin etibarlı qalxanı

Rusiya istehsalı "BUK-M" hava hücumundan müdafiə sistemi müasir orduların ən çox istifadə olunan orta mənzilli zenit-raket komplekslərindən biridir. 9K37 BUK ailəsinin modernləşdirilmiş versiyası olan bu sistem quru qoşunlarının hava hücumlarından qorunması üçün nəzərdə tutulub və təyyarələrə, helikopterlərə, qanadlı raketlərə və pilotsuz uçuş aparatlarına qarşı effektiv mübarizə aparır.

BUK-M seriyası (xüsusilə BUK-M1, BUK-M2 və BUK-M3) yüksək hərəkətliliyi, çoxkanallı atəş qabiliyyəti və avtomatik idarəetmə sistemi ilə fərqlənir. Bu gün Rusiya ordusunun əsas hava müdafiə sistemlərindən biri olaraq xidmət edir və bir neçə ölkəyə ixrac olunur.

Tarix və inkişaf

BUK ailəsinin əsası 1970-ci illərdə qoyulub. İlk versiya 9K37 BUK 1980-ci ildə Sovet Ordusu tərəfindən qəbul edildi. 1990-cı illərdə BUK-M1 versiyası yaradıldı. 2000-ci illərdə isə sistemin ən müasir variantları — BUK-M2 və BUK-M3 inkişaf etdirildi.

BUK-M2 2008-ci ildə, BUK-M3 isə 2016-cı ildə Rusiya ordusu tərəfindən qəbul edildi. Sistemlər Suriya və Ukrayna müharibələrində real döyüş şəraitində sınaqdan keçirilib. BUK-M3 variantı xüsusilə yeni raketləri, daha yüksək sürəti və müasir elektronika sistemi ilə seçilir.

Dizayn və texniki xüsusiyyətlər

BUK-M sistemi özüyeriyən qurğular, radar stansiyaları və komanda məntəqələrindən ibarət kompleksdir. Bir batareya eyni vaxtda bir neçə hava hədəfini izləyə və vurma qabiliyyətinə malikdir.

Əsas texniki göstəricilər (BUK-M2/M3):

Raket tipi: 9M317 və ya 9M317M

Maksimum məsafə: 45–70 km (versiyadan asılı olaraq)

Maksimum hündürlük: 25–35 km

Minimum məsafə: 3–5 km

Maksimum hədəf sürəti: 3000 km/saat (ballistik raketlərə qarşı)

Eyni vaxtda izlənilən hədəf sayı: 24-ə qədər

Eyni vaxtda vurula bilən hədəf sayı: 6-ya qədər

Reaksiya vaxtı: 10–12 saniyə

Sürət: 65 km/saat (özüyeriyən qurğu)

Sistem həm stasionar, həm də hərəkətdə olarkən atəş aça bilir. BUK-M3-də yeni aktiv başlıqlı raketlər və daha güclü elektron müdafiə sistemi quraşdırılıb.

Variantlar

BUK-M1 – 1990-cı illərin modernləşdirilmiş versiyası.

BUK-M2 – Əsas ixrac və Rusiya variantı.

BUK-M3 – Ən yeni versiya (Viking də adlandırılır), daha kiçik və güclü raketlər.

BUK-M3E – İxrac variantı.

İstifadəçilər və döyüş təcrübəsi

BUK-M sistemi Rusiya, Suriya, Azərbaycan, Ermənistan, Venesuela, Əlcəzair və bir neçə digər ölkə tərəfindən istifadə olunur.

Ən məşhur hadisə 2014-cü ildə Malayziya Hava Yollarının MH17 reysinin vurulmasıdır. Suriya və Ukrayna müharibəsində sistem bir çox hava hədəfini, o cümlədən pilotsuz aparatları və qanadlı raketləri məhv edib.

BUK-M ailəsi Rusiya hava müdafiə sənayesinin ən uğurlu məhsullarından biridir. Yüksək hərəkətliliyi, çoxkanallı qabiliyyəti və daim modernləşdirilməsi sayəsində orta mənzilli hava müdafiə sistemləri arasında güclü mövqeyə malikdir. BUK-M3 versiyası ilə sistem növbəti onilliklərə hazır vəziyyətə gətirilib.

Bu kompleks sadəcə zenit sistemi deyil, müasir müharibədə quru qoşunlarının havadan qorunmasının əsas elementlərindən biridir.

Nicat Osmanlı