Zəngəzur dəhlizindən hansı ölkələr faydalanacaq? – TƏHLİL
“Zəngəzur dəhlizi bir çox ölkə üçün müxtəlif aspektlərdən strateji əhəmiyyət daşıyan mühüm keçid nöqtəsidir".
Siyasi ekspert Kamran Sultanlı bunu TodayPress TV-yə açıqlamasında deyib.
O, dəhlizi Azərbaycan üçün Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birbaşa quru əlaqəsini təmin edən həyati arteriya adlandırıb. Dəhliz, həmçinin Azərbaycanın regional mövqeyini gücləndirir və Türkiyə ilə quru yolunu açır.
Türkiyə üçün əhəmiyyəti
Dəhlizin Türkiyə üçün əhəmiyyətindən bəhs edən ekspert bildirib ki, Zəngəzur dəhlizi Türk dünyasına, yəni Azərbaycana və Orta Asiya dövlətlərinə birbaşa çıxış imkanı verir. Bu, Ankara üçün strateji üstünlükdür. Türkiyə, həmçinin bu yol vasitəsilə Orta Asiyaya ikinci dəhliz əldə edir ki, bu da postsovet məkanında onun təsirini daha da artırır.
Rusiya üçün əhəmiyyəti
K.Sultanlı, həmçinin dəhlizin Rusiya üçün önəmindən də bəhs edib:
"Rusiya üçün əvvəlcə dəhliz üzərində nəzarət önəmli idi, lakin Azərbaycan və Ermənistan buna imkan vermədi. Buna baxmayaraq, Moskva sərhəd xidməti vasitəsilə İranla sərhəd nəzarətinə ümid edir. Eyni zamanda dəmiryol nəqliyyatına yatırım etməklə kommunikasiya xətlərinin açılmasında pay sahibi ola bilər. Bu, həm Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzv Ermənistanla iqtisadi əlaqələri Yuxarı Lars yolundan asılılıqdan qurtarmaq, həm də Yaxın Şərqə etibarlı çıxış əldə etmək imkanı verə bilər. Bununla Rusiya Cənubi Qafqazdakı mövcudluğunu qoruyar və nüfuzunu artıra bilər".
Ermənistan üçün əhəmiyyəti
Analitikin qənaətincə, Ermənistan üçün dəhliz həm risk, həm də fürsət yaradır. Bir tərəfdən, suverenlik məsələləri ilə bağlı daxildə narahatlıqlar güclüdür. Digər tərəfdən, tranzit ölkəyə çevrilməsi İrəvana yeni iqtisadi imkanlar aça bilər. Ermənistan zəif halqa olaraq Rusiya və ABŞ kimi böyük güclərin rəqabət meydanına çevrilmək riski daşısa da, dalan dövlət statusundan çıxmaq ölkə üçün böyük imkanlar deməkdir.
"Avropa–Cənubi Qafqaz–Mərkəzi Asiya marşrutu baxımından Zəngəzur dəhlizi yükdaşımaları daha qısa və səmərəli edə bilər. Gürcüstan üzərindən keçən marşrut qədər qısa məsafəyə malik olmasa da, Azərbaycan, Türkiyə, Gürcüstan və Mərkəzi Asiya ölkələrinin ticarət dövriyyəsini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər. Ermənistan iqtisadiyyatı da bu dəhlizdən tranzit gəlirlər qazana, qaz və elektrik xətləri üçün yeni imkanlar əldə edə bilər. Bu isə regionun enerji təhlükəsizliyinə müsbət təsir göstərəcək və Azərbaycanın Naxçıvanla əlaqələrində İrandan asılılığını daha da azaldacaq", - deyə şərhçi vurğulayıb.
Avrasiya məkanında yeni reallıq
Onun fikrincə, geoiqtisadi nəticələr baxımından Zəngəzur dəhlizi yalnız Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinə təsir etməyəcək, həm də Türkiyə–Azərbaycan–Mərkəzi Asiya xəttini gücləndirərək Avrasiya məkanında yeni reallıq yaradacaq. Lakin ABŞ və Rusiyanın bu məsələdə mövqelərinin uzlaşmaması halında, Çin və Moskva Türk dünyasının Orta Asiya xəttinə daha çox təzyiq göstərə bilər.
“Ən çox faydalanacaq ölkələr Azərbaycan, Türkiyə, Mərkəzi Asiya dövlətləri və müəyyən qədər Rusiya olacaq. Ermənistan isə konstruktiv mövqe tutacağı təqdirdə tranzit gəlirlər və iqtisadi inteqrasiya baxımından qazanclı çıxacaq”.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev Bakıda keçirilən AQEM-in Beyin Mərkəzləri Forumunun iştirakçılarına müraciətində bildirib ki, Zəngəzur dəhlizi yaxın gələcəkdə qitələri birləşdirən mühüm nəqliyyat yolu rolunu oynayacaq.
Qiymət Mahir
