İranı bombalayan sirli ölkə - aşkara çıxdı...
Birləşmiş Ərəb Əmirliyi (BƏƏ) ABŞ-İsrail-İran müharibəsi zamanı gizli şəkildə İrana zərbə endirirdi. İran da cavab zərbələri endirdi. BƏƏ aprel ayında Lavan adasındakı neft emalı zavoduna gizli şəkildə hücum etdi və bu, böyük yanğına və aylarla davam edən qarışıqlığa səbəb oldu. İran BƏƏ və Küveytə raket və dron hücumları ilə cavab verdi. BƏƏ heç vaxt bu zərbələri təsdiqləməsə də, düşmən hərəkətlərinə cavab vermək hüququnu müdafiə etdi.
Bu, BƏƏ-nin Əbu-Dabinin illərdir sakit şəkildə münasibətləri normallaşdırdığı İrana qarşı mövqeyində fundamental bir dəyişiklik olduğunu göstərir. ABŞ və İsrail rəsmi döyüşçülər olsa da, BƏƏ qonşuluqda öz gizli hava kampaniyasını həyata keçirirdi. İran isə cavab olaraq yüzlərlə dron və ballistik raketlə Dubaya, Əbu-Dabiyə və Küveytə zərbələr endirirdi. Bu müharibə indiyədək hər kəsin elan etdiyindən daha çox iştirakçının olduğunu göstərir.
BƏƏ ilə Abraham Accords çərçivəsində illərdir dərin əməkdaşlıq mövcuddur. Müharibə zamanı İsrail BƏƏ-yə Iron Dome batareyaları və personal göndərərək İran raketlərinə qarşı müdafiədə kömək edib. Bu, açıq dəstəkdir, lakin BƏƏ-nin İran daxilindəki əməliyyatlarında İsrailin kəşfiyyat, planlaşdırma və ya texniki dəstək verməsi də yüksək ehtimallıdır. İsrail özü İranın nüvə obyektlərinə və hərbi hədəflərinə birbaşa zərbələr endirib, BƏƏ-nin hücumları isə bu kampaniyanın “Körfəz qanadı” kimi görünür.
Rəsmi olaraq əsas döyüşçü olmasa da, BƏƏ-nin gizli əməliyyatları “sakitcə alqışlanıb”. Qərb mənbələrinə görə, Vaşinqton BƏƏ-nin hərəkətlərindən xəbərdar idi və bunu dəstəkləyirdi. ABŞ-nin BƏƏ-dəki bazaları (məsələn, Al Dhafra), kəşfiyyat məlumatları və hava dəstəyi potensial olaraq BƏƏ əməliyyatlarını asanlaşdırmış ola bilər. ABŞ üçün bu, “yerli müttəfiqlərin yükü paylaşması” strategiyasının bir hissəsidir.
Səudiyyə Ərəbistanı isə məhdud və ya dolayı rol oynayır. Səudiyyə ilə BƏƏ arasında sıx əlaqələr var, lakin Riyad daha ehtiyatlı mövqe tutur. İranın Körfəz ölkələrinə, o cümlədən Səudiyyəyə hücumları olub, lakin Səudiyyə BƏƏ kimi fəal iştirak etməyib. Ola bilsin ki, kəşfiyyat paylaşımı və ya hava məkanı dəstəyi verib, amma tam gizli hərbi əməliyyat ehtimalı aşağıdır, çünki Səudiyyə İranla diplomatik kanalları saxlamaq istəyir.
Digər potensiallar - Böyük Britaniya və Fransa BƏƏ ilə hərbi əməkdaşlığa malikdir, aviasiya və kəşfiyyat dəstəyi verə bilərlər, lakin birbaşa zərbə iştirakı nadirdir. Pakistan atəşkəs vasitəçisidir. Hindistan və Çin isə neft maraqlarına görə neytral və ya vasitəçi mövqedədir və hərbi iştirak ehtimalı çox aşağıdır.
Bu müharibədə əsas “gizli koalisiya” ABŞ–İsrail–BƏƏ oxundan ibarətdir. BƏƏ-nin addımı strateji bir dəyişiklikdir: illərdir İranla ticarət və “sakit diplomatiya” aparan Abu-Dabi indi daha aktiv anti-İran mövqeyinə keçib. Bu, regionda yeni ittifaqları - İsrail–BƏƏ hərbi əməkdaşlığını gücləndirir və Körfəz daxilində parçalanma yaradır. BƏƏ daha “şahin”, Səudiyyə və Oman isə daha ehtiyatlı mövqe tutur.
Gizli iştirakçılar adətən kəşfiyyat, hava dəstəyi, logistika və ya “plausible deniability” (inkar oluna bilən) əməliyyatlar vasitəsilə fəaliyyət göstərirlər. Ən böyük “gizli” rol İsrail və ABŞ-nin payına düşür — onlar texniki və strateji dəstək verərək BƏƏ-ni “ön xətt”ə çıxarıblar. Bu cür hibrid müharibədə açıq müttəfiqlər qədər arxada duran aktorlar da mühüm rol oynayır. Vəziyyət hələ də gərgindir. Buna görə də yeni aktorların ortaya çıxması istisna olunmur.
Jalə Rövşən
