Hindistanlılar onları qətlə yetirən Hindistana qarşı: Bakı qırğın törədənlərdən cavab tələb edir
Bakıda Hindistan hökumətinin etnik azlıqlara qarşı repressiv siyasətinə həsr olunmuş “İyun 1984, Amritsar hadisələri: Hindistanın etnik azlıqlara qarşı transmilli repressiyaları soyqırım kontekstində” adlı beynəlxalq konfrans keçirilib.
Maraqlıdır, bu konfransın əsas mahiyyəti və Azərbaycanın belə bir konfransa ev sahibliyi etməsinin məqsədi nədir?
Məsələ ilə bağlı tarixçi Zaur Əliyev TodayPress TV-yə açıqlamasında bildirib ki, konfrans Hindistanda və Cənubi Asiyada uzun müddət diqqətdən kənarda qalan hadisələrin müzakirəsi baxımından mühüm və aktual əhəmiyyət daşıyır:
“Düşünürəm ki, bu konfransın keçirilməsi son dərəcə vacib və aktual addımdır. Uzun müddətdir ki, Cənubi Asiyada, xüsusilə Hindistanda, rəsmi dövlət narrativindən kənarda qalmış və ya “daxili təhlükəsizlik əməliyyatı” kimi təqdim edilərək yüngülləşdirilmiş hadisələrə qlobal miqyasda soyqırım, transmilli repressiya və etnik təmizləmə prizmasından baxılması zərurəti yaranmışdı”.
O qeyd edib ki, konfransın əsas mahiyyəti ondan ibarətdir ki, burada 1984-cü ilin iyununda baş vermiş Amritsar faciəsi və ondan sonra, xüsusən həmin ilin noyabrında siqhlərə qarşı törədilmiş qırğınlar sadəcə təcrid olunmuş hadisələr kimi deyil, Hindistan dövlətinin müxtəlif etnik və dini azlıqlara – siqhlərə, müsəlmanlara, dalitlərə, kəşmirlilərə və digərlərinə qarşı onilliklər boyu davam etdirdiyi sistemli və institusionallaşmış repressiya siyasətinin bir hissəsi kimi təhlil olunur.
“Konfransın adında ‘transmilli repressiyalar’ və ‘soyqırım konteksti’ ifadələrinin xüsusi vurğulanması, mənim fikrimcə, çox mənalıdır. Bu, Hindistan dövlətinin sözügedən siyasətinin təkcə ölkə sərhədləri daxilində deyil, həm də diaspor mühitində və beynəlxalq səviyyədə davam etdiyini – fəalların susdurulması, dissidentlərə qarşı beynəlxalq təzyiqlər, vətəndaşlıq hüquqlarının məhdudlaşdırılması və digər formalar vasitəsilə həyata keçirildiyini göstərməyə çalışır. Bu baxımdan, konfrans tarixi ədalətin bərpası və beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini hələ də cavabsız qalan dərin yaralara yönəltmək cəhdidir”.
Tarixçi diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycanın bu konfransa ev sahibliyi etməsi bir neçə mühüm və bir-biri ilə əlaqəli məqsədə xidmət edir:
“Bu, heç də təsadüfi seçim deyil. Azərbaycan son illərdə özünü neokolonializmə, diskriminasiyaya və etnik-dini zülmə qarşı mübarizədə mühüm mərkəzlərdən biri kimi təqdim edir. Qoşulmama Hərəkatına sədrlik etdiyi dövrdən etibarən Bakı böyük dövlətlərin ikili standartlarına məruz qalmış xalqların səsini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmağa çalışır. Bu konfrans da həmin strategiyanın tərkib hissəsidir”.
Zaur Əliyev vurğulayıb ki, BTQ-nin qərargahı Bakıdadır. Bu qurum artıq Kəşmir, Qərbi Səhra, İran kürdlərinin yaşadığı bölgələr, Bəlucistan və digər regionlarda etnik azlıqların hüquqlarının pozulması ilə bağlı araşdırmalar aparır. Amritsar hadisələrinə də məhz bu qlobal zülm zəncirinin bir halqası kimi yanaşılır. Bakının ev sahibliyi BTQ-nin bu məsələni “Hindistanın daxili işi” deyil, bəşəriyyətə qarşı cinayət kimi qiymətləndirmək prinsipini vurğulayır.
O, həmçinin Azərbaycanın Özbəkistandakı Andican hadisələrindən tutmuş Şri-Lankadakı tamil əhalisinin vəziyyətinədək bir çox hallarda səssiz qalan qurbanların hüquqlarını beynəlxalq platformalarda gündəmə gətirdiyini vurğulayıb:
“Bu konfrans 1984-cü ildən bəri beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən yetərincə diqqət görməyən siqh qurbanlarının da səsini dünyaya çatdırmaq üçün bir fürsətdir. Qərbdə Azərbaycan tez-tez ‘multikulturalizm adası’ kimi təqdim olunur. Bakıda müxtəlif dinlərin və mədəniyyətlərin nümayəndələrinin birgəyaşayış təcrübəsi nümayiş etdirildiyi kimi, dünyanın başqa yerlərində bu prinsipin pozulması hallarına qarşı da səs qaldırılması Azərbaycanın beynəlxalq imicinə müsbət töhfə verir”.
Tarixçi sonda əlavə edib ki, Azərbaycan bu konfransı keçirməklə nəinki beynəlxalq insan hüquqları sahəsində öz nüfuzunu artırır, həm də qlobal Cənub ölkələri arasında alternativ həmrəylik platforması yaratmaq strategiyasının bir hissəsini həyata keçirir. Bu, “səssiz qalanlar üçün Bakı platforması” ideyasının növbəti təzahürüdür.
Jalə Rövşən
