Şişirdilmiş rəqəmlər, boş qalan yerlər və “beyin köç”ləri – Ölkədə magistraturaya maraq niyə azalıb?

“Elm və Təhsil Nazirliyi nə maarifləndirmə işləri aparır, nə tələbələrin maraqlarını öyrənir, nə də gələcəyə dair proqnoz verir. Dövlət sifarişli yerlər isə yalnız rəqəmlərin şişirdilməsindən ibarətdir. Çünki reallıq bunun tam əksini iddia edir. Sadəcə statistik manipulyasiya ilə gənclərin motivasiya itkisini görməzdən gəlirlər. Bu yanaşma dəyişməsə, magistratura pilləsi Azərbaycanın ali təhsil sistemində ən zəif həlqə olaraq qalacaq”.  

Təhsil eksperti Kamran Əsədov bunu TodayPress TV-yə danışarkən deyib. 

Onun sözlərinə görə, 2025-ci il üzrə magistraturaya qəbul imtahanlarının nəticələri problemin miqyasını açıq şəkildə göstərir. Hər iki yerləşdirmə mərhələsinin yekununda 3700-dən çox boş yer qalıb ki, bunların təxminən 1100-ü dövlət sifarişli yerlərdir. 

Növbəti mərhələdə isə 4300 boş yer (1200-ü dövlət sifarişi) üçün cəmi 1408 nəfər müraciət edib, onlardan yalnız 617 nəfər qəbul olunub. Bu statistika gənclərin təklif olunan təhsil imkanları ilə maraqları arasında kəskin uyğunsuzluq olduğunu göstərir.

“Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanunun 15-ci maddəsinə görə, magistratura mütəxəssislərin elmi və peşəkar hazırlığını təmin etməlidir. Lakin hazırkı vəziyyət göstərir ki, bu norma yalnız kağız üzərində qalır. Əmək Məcəlləsində və dövlət orqanlarının işə qəbul qaydalarında magistr diplomuna əlavə imtiyazların nəzərdə tutulmaması abituriyentlərin motivasiyasını tamamilə öldürür”. 

Mütəxəssis bildirib ki, hər il minlərlə dövlət sifarişli yer ayrılsa da, bu yerlər dolmur. Bu, həm büdcə vəsaitlərinin planlaşdırılmasında israfçılığa, həm də təhsil siyasətində effektivliyin olmamasına dəlalət edir. Hazırda magistr proqramlarının məzmuna əsaslanan deyil, forma yönümlü şəkildə tərtib edilməsi, elmi-tədqiqat komponentinin zəifliyi, gənclərin bu pillədən karyera baxımından real fayda gözləməməsinə səbəb olur.

Bununla yanaşı, o vurğulayıb ki, marağın azalması həm də cəmiyyətin dəyişən təfəkkürünün təzahürüdür. 

Ekspert Azərbaycandakı vəziyyəti digər ölkələrlə müqayisə edərək bildirib:

“Almaniya və Niderlandda magistratura ixtisaslaşma və elmi tədqiqat yönümlüdür. ABŞ-də MBA və digər proqramlar karyera yüksəlişi üçün həlledici mərhələ sayılır. Skandinaviya ölkələrində isə magistr təhsili dövlətin innovasiya siyasətinin əsas dayağıdır. Azərbaycanda isə bu pillə sadəcə formal mərhələ kimi təqdim olunur və iş imkanlarına ciddi təsir etmir. Bu səbəbdən çoxları xaricdə magistratura oxumağa üstünlük verir”. 

O xəbərdarlıq edib ki, əgər vəziyyət dəyişməsə, boş qalan yerlərin sayı artacaq, dövlət sifarişli yerlər də öz əhəmiyyətini itirəcək. 

K.Əsədov vəziyyətdən çıxış yolu kimi bir sıra təkliflər irəli sürüb:

“Dövlət sifarişli yerlərin planlaşdırılması əmək bazarının real ehtiyaclarına əsaslanmalı, magistr proqramları elmi-tədqiqat və innovasiya yönümlü olmalı, işə qəbul qaydalarında magistr diplomuna əlavə üstünlüklər nəzərdə tutulmalıdır. Əgər bu addımlar atılmazsa, magistratura pilləsi nə tələbə üçün, nə də dövlət üçün səmərəli bir model olmayacaq”, - deyə o fikrini sonlandırıb. 

Aysel Mətləb