Yeni nüvə yarışı: 9 ölkədə 12 000-dən çox nüvə başlığı var

Dünyada silahlara nəzarət rejimlərinin zəiflədiyi bir dövrdə yeni və daha təhlükəli nüvə silahlanma yarışının başladığı bildirilir. 2025-ci ilin yanvarına olan məlumata görə, dünyada 9 ölkənin ümumilikdə 12 241 nüvə başlığı var.

TodayPress TV xəbər verir ki, bu barədə Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) illik hesabatında bildirilib. 

ABŞ, Rusiya, Böyük Britaniya, Fransa, Çin, Hindistan, Pakistan, Şimali Koreya və İsrail 2024-cü ildə nüvə silahlarını geniş şəkildə yeniləməyə davam ediblər. Bu ölkələrin 9614 başlığı döyüş hazırlığında saxlanılır, 3912-si isə raketlər və təyyarələrə yerləşdirilib.

Təxminən 2100 başlıq yüksək döyüş hazırlığı vəziyyətindədir – demək olar ki, hamısı ABŞ və Rusiyaya aiddir. Lakin SIPRI bildirir ki, Çin artıq sülh dövründə belə bəzi başlıqları daşıyıcı sistemlərə yerləşdirməyə başlayıb.

Soyuq müharibədən sonra nüvə arsenalının azaldılması tendensiyası mövcud idi, lakin SIPRI xəbərdarlıq edir ki, bu tendensiya dayanmaq üzrədir və yaxın illərdə əksinə artım müşahidə olunacaq.

ABŞ və Rusiya dünya üzrə bütün nüvə başlıqlarının 90%-nə sahibdir. Hər iki ölkənin 2024-cü ildəki arsenalı stabil qalsa da, genişmiqyaslı modernləşdirmə proqramları həyata keçirilir. 2026-cı ildə başa çatacaq "START-III" sazişinin uzadılması ehtimalı aşağıdır və bu, strateji başlıqların sayının artmasına yol aça bilər.

ABŞ-də maliyyə və planlaşdırma problemləri, Rusiyada isə texniki gecikmələr müşahidə olunur. Rusiya yeni “Sarmat” qitələrarası raketlərini gecikmə ilə yerləşdirir. Hər iki ölkənin istifadədən çıxarılmış mədənlərini yenidən aktivləşdirməsi istisna edilmir.

SIPRI-nin məlumatına görə, Çin ən azı 600 nüvə başlığına sahibdir və bu rəqəm hər il təxminən 100 başlıq artır. Şimal səhralarında və şərq dağlarında 350 yeni raket mədəni inşa olunub. 2030-cu illərdə Çin ABŞ və Rusiya ilə müqayisə oluna biləcək miqyasda qitələrarası raketlərə sahib ola bilər.

Digər ölkələr: Birləşmiş Krallıq, Fransa, Hindistan, Pakistan, Şimali Koreya və İsrail

• Böyük Britaniya arsenalını artırmaq niyyətindədir. Yeni sualtı qayıqlar və raket sistemləri planlaşdırılır.

• Fransa yeni raketlər və sualtı qayıq sistemləri üzərində işləyir.

• Hindistan və Pakistan yeni daşıyıcı sistemlər və istehsal güclərini genişləndirir.

• Şimali Koreya hazırda 50 yığılı nüvə başlığına və daha 40 başlıq üçün materiala sahibdir. Taktiki nüvə silahları sahəsində son mərhələyə çatdığı bildirilir.

• İsrail rəsmi olaraq nüvə silahına sahib olduğunu təsdiqləməsə də, “Yerixo” ballistik raketləri ilə bağlı yeni sınaqlar və Dimona reaktorunun modernləşdirilməsi bu ehtimalı gücləndirir.

Silahlara nəzarətdə böhran

SIPRI direktoru Den Smit qeyd edir ki, ABŞ və Rusiya arasında nüvə nəzarəti sahəsində dərin böhran yaşanır. "START-III" sazişi 2026-cı ildə başa çatacaq və Tramp Çin üçün də məhdudiyyətlər tələb etdiyindən, yeni razılaşma perspektivləri qeyri-müəyyəndir.

Smit bildirib ki, süni intellekt, kibersilahlar, kosmik texnologiyalar və kvant sistemləri kimi sahələrdəki inkişaf nüvə təhlükəsizliyini daha da riskli hala gətirir. Yeni texnologiyalar böhran anında səhv qərar riskini artırır.

Digər ölkələrin nüvə maraqları artır

2024-cü ildə Belarus ərazisində Rusiya nüvə silahları yerləşdirib. NATO ölkələri arasında da ABŞ nüvə silahlarını yerləşdirməyə razılıq verənlər artıb.

Fransa prezidenti Emmanuel Makron isə Fransanın nüvə qabiliyyətinə “Avropa ölçüsü” qazandırmağı təklif edib.

Ukrayna nüvə silahı müzakirələrində

"The Times" 2024-cü ilin noyabrında yazıb ki, ABŞ dəstəyi kəsilsə, Ukrayna bir neçə ay ərzində nüvə bombası istehsal edə bilər. KİİS-in sorğusuna əsasən, Ukraynalıların əksəriyyəti 30 il əvvəl Budapeşt Memorandumuna əsasən imtina etdikləri nüvə silahını bərpa etməyə müsbət yanaşır.

SIPRI-nin 56-cı illik hesabatı beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin getdikcə daha qeyri-sabit və riskli hala gəldiyini göstərir. Nüvə arsenalındakı artım, regional münaqişələr və böyük dövlətlər arasında gərginlik dünya üçün yeni və daha mürəkkəb çağırışlar yaradır.

Qiymət Mahir