Yağışdan sonra yağış kimi yağan xəstəliklər
2026-cı ilin mart və aprel aylarında Dağıstanda baş verən güclü daşqınlar nəticəsində Rusiyanın "Rospotrebnadzor" qurumu "Hepatit A" virusuna (HAV) qarşı təcili peyvəndləmə kampaniyasına başlayıb. Bu addım daşqınların su təchizatı və kanalizasiya sistemlərini çirkləndirməsi nəticəsində infeksiya ocaqlarının yaranma riskinin kəskin artmasına görə atılıb. Eyni dövrdə Azərbaycanda da müşahidə olunan güclü leysan yağışları Bakı şəhəri və bölgələrdə iri gölməçələr, sel axınları və subasmalar yaradıb.
"Hepatit A" virusu nədir?
"Hepatit A" virusu (HAV) "Picornaviridae" ailəsinə aid, qeyri-qişalı və "RNT" tərkibli bir virusdur. Bu virus əsasən çirklənmiş su, qida və ya birbaşa təmas vasitəsilə yayılır. Dünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatlarına görə, su ilə bağlı yaranan epidemiyalar adətən kanalizasiya suları ilə çirklənən mənbələrdə baş verir və virus xarici mühitdə aylarla sağ qala bilir.
HAV xarici mühit amillərinə qarşı olduqca davamlıdır. Aşağı pH səviyyəsi, orta temperatur və su mühitində 12 həftədən çox infeksion qabiliyyətini qoruyub saxlayır. Elmi araşdırmalar göstərib ki, virus torpaqda, yeraltı sularda və çirklənmiş səth sularında uzun müddət aktiv qalır.
Beynəlxalq təcrübə nümunələri
2026-cı ilin mart ayının sonunda Dağıstanda Gedjux su anbarının partlaması və ardınca gələn sel nəticəsində minlərlə insan evini tərk edib, bölgənin kommunal infrastrukturu ciddi zədələnib. 4 aprel tarixindən etibarən fövqəladə zonalarda qida sektoru, təhsil və tibb müəssisələrinin əməkdaşları, eləcə də kanalizasiya işçiləri üçün təcili immunizasiya tədbirləri görülüb. Hətta Kaspiysk şəhərində içməli sudan kütləvi zəhərlənmə halları qeydə alınıb.
Oxşar vəziyyət Braziliyanın Rio Qrande do Sul ştatında 2024-cü il daşqınlarından sonra da müşahidə olunub. Aparılan monitorinqlər nəticəsində sel sularında HAV genomu aşkarlanıb. Maraqlıdır ki, hadisədən bir il keçməsinə baxmayaraq, müxtəlif nöqtələrdə virus hələ də pozitiv çıxıb ki, bu da əhalidə virusun aktiv dövranı və zəif sanitariya ilə əlaqələndirilib. ABŞ-də isə 1971-2008-ci illər arasında su ilə bağlı HAV epidemiyalarının 72%-i məhz çirklənən yeraltı sularla bağlı olub.
Azərbaycan üçün risk var?
Azərbaycan HAV baxımından orta endemik region hesab olunur və 2024-cü ildə də su ilə bağlı yoluxma şübhələri yaranıb. Bakı və Abşeron yarımadasında, eləcə də Gəncə və Şabran kimi rayonlarda baş verən son subasmalar drenaj sistemlərinin dolmasına və kanalizasiya sularının səth sularına qarışmasına şərait göstərib. Ancaq hazırda ölkəmizdə belə təhlükənin olmadığı bildirilir.
Riskləri azaltmağın yolları
Risk qrupları və seldən zərər çəkən əhali arasında HAV peyvəndləməsi genişləndirilməlidir. Əhali qaynamamış su içməməli, fərdi gigiyena və qidaların təmizliyi qaydalarına ciddi riayət etməlidir.
Türkan İsgəndərli
