Makronun ipi Ermənistanı quyudan çıxaracaq, yoxsa...

Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun  İrəvanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyinin sammiti çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər regional siyasətdə ciddi dəyişikliklərin göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Makronun  “Fransa Ermənistanın yanında idi, Rusiya yox idi”; “4000 rus əsgəri və sərhədçi”; “Avropa müdaxilə etməlidir”; “Seçim edin: avropalılar yoxsa digərləri” kimi statları onun Rusiyanı “etibarsız müttəfiq” kimi təqdim etmə strategiyasının davamı kimi görünür. Burda diqqət edilməli bir neçə nüans var: 

Rusiyanın diskreditasiya olunması: 

Makron 2020-ci il müharibəsi və ondan sonrakı dövrdə Rusiyanın Ermənistana gözlənilən dəstəyi vermədiyini vurğulayır. Bu yanaşma qismən doğrudur — Rusiya KTMT çərçivəsində aktiv müdaxilə etmədi, Qarabağdakı sülhməramlı qüvvələr isə 2023-cü il hadisələri zamanı passiv mövqe tutdu. Makron bu vəziyyəti Ermənistanın “yeni asılılıq riski” kimi təqdim edir.

Avropa inteqrasiyasının təşviqi:

Ermənistanın “Rusiya orbitindən çıxaraq Avropaya yönəlməsi” ideyası ön plana çəkilir. Paşinyanın 2018-ci il “məxməri inqilabı” təriflənir və Avropanın sərhəd təhlükəsizliyinə daha fəal dəstək verməsi təklif olunur. Bu yanaşma Fransa–Ermənistan hərbi əməkdaşlığının (silah tədarükü, təlimlər və s.) genişləndirilməsi kimi şərh edilir.

Regional aktorlara mesaj:

“Avropalılarla, yoxsa qarşı tərəflə?” sualı açıq şəkildə Azərbaycan və Türkiyəyə ünvanlanmış siyasi mesaj kimi görünür. Makron regionda bloklaşma məntiqini gücləndirməyə çalışır.

Paşinyan hökuməti faktiki olaraq Rusiyadan uzaqlaşma siyasətini davam etdirir: KTMT-də iştirakı faktiki olaraq dondurulub, Avropa ilə vizasız rejim və maliyyə dəstəyi axtarılır.

Lakin real asılılıq hələ də qalır — Gümrüdəki Rusiya bazası, sərhəd xidmətində rus iştirakı və iqtisadi əlaqələr bunu göstərir. Qeyd edilən 4000 nəfərlik rus hərbi və sərhədçi kontingenti Ermənistanın “tam müstəqillik” iddiasını məhdudlaşdırır.

Risk ondan ibarətdir ki, Avropanın verdiyi vədlər (xüsusilə Fransanın təşəbbüsləri) əsasən simvolik xarakter daşıyır və NATO və ya Aİ üzvlüyü yaxın perspektivdə real deyil. Bu isə təhlükəsizlik boşluğu yarada bilər.

Rusiya tərəfi  üçün bu proses ciddi siyasi zərbə və nüfuz itkisi deməkdir. Rusiya Ermənistanda təsirini tədricən itirsə də, hələ də enerji, iqtisadi əlaqələr və hərbi baza kimi təsir alətlərinə malikdir. Cavab olaraq Moskva Paşinyan hökumətini “xəyanət”də  ittiham edə və iqtisadi təzyiqləri artıra bilər.

Fransa Rusiya ilə geosiyasi qarşıdurma fonunda Cənubi Qafqazı ikinci təsir zonası kimi formalaşdırmağa çalışır. Bu, Ukrayna müharibəsi ilə paralel gedən daha geniş strategiyanın tərkib hissəsi kimi görünür. Lakin Fransa təkbaşına Ermənistanın təhlükəsizliyini təmin etmək gücündə deyil və Aİ daxilində də bu məsələdə vahid mövqe yoxdur.

Makronun bəyanatları regiona dolayı müdaxilə kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycanı və Türkiyəni “qarşı tərəf” kimi təqdim etmək Fransanın Qafqazda balanssız və birtərəfli yanaşmasının davamı kimi görünür.

Makronun çıxışı daha çox siyasi və simvolik xarakter daşıyır. Avropa İttifaqı Ermənistan üçün real hərbi təhlükəsizlik təminatı verə bilmir — coğrafi məsafə, daxili prioritetlər (Ukrayna müharibəsi, enerji təhlükəsizliyi və s.) buna imkan yaratmır.

Ermənistan üçün əsas risk “ikili siyasət” modelini davam etdirərək həm Rusiyanı itirmək, həm də Qərbdən kifayət qədər dəstək almamaqdır.

Regionda sabitlik üçün daha real yanaşma xarici güclərin rəqabətini azaltmaq və yerli aktorlar arasında birbaşa razılaşmaları (Azərbaycan–Ermənistan sülh müqaviləsi, kommunikasiyaların açılması və s.) irəli aparmaqdır.

Makronun bu bəyanatları Ermənistanı Qərb orbitinə yaxınlaşdırmaq cəhdi kimi görünür. Lakin bu, həm Rusiyanın zəifləməsini, həm də Qərbin real imkanlarının məhdudluğunu üzə çıxarır. Region ölkələri üçün ən dayanıqlı yol böyük güclərin təsir aləti olmaqdan çox, balanslı və milli maraqlara əsaslanan siyasət yürütməkdir.

Jalə Rövşən