"Azərbaycan regiondakı gərginlikdən ən çox qazanan ölkə ola bilər" - Amerikalı ekspert
"ABŞ daxilində İrana qarşı iki ayrı xətt rəqabət aparır".
Amerikalı politoloq İrina Tsukerman bunu TodayPress TV-yə müsahibəsində deyib.
O qeyd edib ki, ABŞ-də qərarqəbuletmə prosesi qarşıdurmanın tempini və sərhədlərini ciddi şəkildə formalaşdırır. Ağ Ev strateji istiqaməti müəyyən etsə də, icra müdafiə planlaşdırıcıları, kəşfiyyat qurumları, ABŞ Konqresi və İsraillə koordinasiyadan asılıdır. Bu çoxmərkəzli struktur həm güc, həm də tərəddüd yaradır.
"Konqres maliyyələşdirmə və siyasi nəzarət vasitəsilə intensivliyə təsir edir; bölünmüş mövqe adətən açıq eskalasiyanı məhdudlaşdırır. Administrasiya daxilində isə iki xətt rəqabət aparır: biri nəzarətli təzyiq və danışıqlar üçün imkan saxlanmasını, digəri İranın imkanlarının daha sərt zəiflədilməsini prioritet sayır. Hərbi planlaşdırıcılar icraolunma və qüvvələrin qorunmasına, kəşfiyyat isə eskalasiya zəncirlərinə fokuslanır. İsrailin təhlükə qavrayışının artması Vaşinqtonda qərarların sürətlənməsinə səbəb ola bilər".
Ekspert qeyd edib ki, daxili siyasi dövrlər və ictimai rəy zaman keçdikcə məhdudlaşdırıcı rol oynayır; xərclər artdıqca dəstək azalır və bu, siyasətin yenidən tənzimlənməsini zəruri edir. Müttəfiqlər – xüsusilə enerji bazarlarından asılı tərəfdaşlar – sabitlik tələb edərək ABŞ-nin müzakirələrinə təsir göstərirlər.
Analitik diqqətə çatdırıb ki, bu daha çox çəkindirici həmlədir:
"Regionda Körfəz ölkələri eskalasiyanın qarşısını almağa çalışır, müdafiə və kəşfiyyat koordinasiyasını gücləndirsələr də sərt bloklaşmadan yayınırlar. Türkiyə balans siyasəti yürüdərək həm NATO çərçivəsini, həm də regional maraqlarını qorumağa çalışır. Ümumi dinamika tammiqyaslı müharibədən daha çox çoxqatlı çəkindirmə modelinə uyğundur".
Onun qənaətincə, qonşu ölkələr təsiri əsasən iqtisadi kanallarla hiss edir:
"Enerji qiymətləri, nəqliyyat dəhlizləri və sığorta xərcləri dəyişkən olur. Azərbaycan enerji ixracatçısı və tranzit qovşağı kimi qısamüddətli gəlir artımı əldə edə bilər, lakin uzunmüddətli planlaşdırma qeyri-sabitlik səbəbilə çətinləşir. Coğrafi yaxınlıq təhlükəsizlik risklərini artırır və çoxşaxəli xarici siyasət daha həssas balans tələb edir".
İrina Tsukerman sonda əlavə edib ki, nəticə etibarilə, həm ABŞ daxilindəki fikir ayrılıqları, həm də regional aktorların ehtiyatlı davranışı qarşıdurmanı davamlı, lakin epizodik təzyiq mərhələlərinə yönəldir. Azərbaycan üçün hazırda əsas məsələ enerji üstünlüyünü qoruyaraq təhlükəsizlik və diplomatik balansı diqqətlə idarə etməkdir.
Jalə Rövşən
