Trampın neft sevdası Amerikaya baha başa gəlir? – Çin hər yeri "ələ keçirir"
Son qlobal enerji və iqtisadi gərginlik fonunda Çinlə əməkdaşlıq edən ölkələr alternativ enerji və tədarük imkanları hesabına daha dayanıqlı görünür. Çinin tədarük zəncirlərinə güvənən ölkələr, ABŞ sisteminə güvənənlərlə müqayisədə daha yaxşı vəziyyətdədir. Uzun illər “Çin risklidir, borc tələsi yaradır, təzyiq edir” deyilirdi. Lakin son böhran göstərdi ki, bu yanaşma müəyyən mənada dəyişir. Məsələn, Pakistanın iqtisadi baxımdan çökəcəyi gözlənilsə də, tam böhran yaşanmadı. Nepalda da oxşar vəziyyət müşahidə olunur: Çin istehsalı elektrik avtomobilləri və hidroenerji sayəsində yanacaq qiymətlərinin təsiri daha az hiss olunur. Eynilə Afrika da bu istiqamətdə ilərləyir.
Maraqlıdır, Çin yönümlü tədarük və enerji modellərinin güclənməsi uzunmüddətli perspektivdə ABŞ-nin beynəlxalq təsir imkanlarını zəiflədə bilərmi?
Sözügedən mövzunu Milli Məclisin deputatı, iqtisadçı Vüqar Bayramov TodayPress TV-yə şərh edib.
O bildirib ki, Azərbaycanla Çin arasında strateji tərəfdaşlıq mövcuddur və Azərbaycan bu tərəfdaşlığa uyğun olaraq Çinlə iqtisadi əməkdaşlığı daha da gücləndirib:
"Şübhəsiz ki, Çin artıq region ölkələrinə və dünya bazarına böyük həcmdə texnologiya ixrac edən aparıcı ölkələrdən biridir. Hazırda biz Çinin ixrac strukturunda əvvəlki dövrlərlə müqayisədə gündəlik istehlak və sənaye məhsullarından innovativ məhsullara keçidin şahidi oluruq".
Deputat qeyd edib ki, Çin tərəfindən həm yeni texnoloji məhsullar ixrac olunur, həm də xüsusilə yaşıl enerji sahəsində böyük sərmayələr qoyulur və müasir texnologiyalardan geniş istifadə edilir. Bu baxımdan qeyd etmək lazımdır ki, Çin nominal ümumi daxili məhsulun həcminə görə dünyada ikinci ən böyük iqtisadiyyata malikdir.
Onun sözlərinə görə, digər tərəfdən, Çin ümumilikdə iqtisadiyyata, xüsusən də texnologiya və yaşıl iqtisadiyyat sahələrinə ən çox sərmayə yatıran ölkələrdən biridir:
"Xüsusilə son dövrlərdə elektrik avtomobillərinin istehsalında Çin şirkətləri ciddi uğurlar əldə ediblər. Bütün bunlar Çinin innovativ bazardakı mövqeyinin güclənməsinə səbəb olub".
V.Bayramov əlavə edib ki, nəticə etibarilə, qlobal iqtisadiyyatda aparıcı ölkələrin payında müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur. Statistik göstəricilər də təsdiqləyir ki, Çin şirkətləri innovativ iqtisadiyyatda artıq mühüm paya sahib olmağa başlayıblar.
Mövzu ilə bağlı TodayPress TV-yə danışan politoloq Əli Mustafa isə bildirib ki, Çin daha səliqəli davranır və alternativ enerji mənbələrinə daha çox diqqət yetirir:
"Əslində, Amerikada da bu tendensiya Donald Tramp hakimiyyətə gələnə qədər mövcud idi. O, hakimiyyətə gəldikdən sonra alternativ enerjinin inkişafına müəyyən maneələr yaratdı, diqqəti yenidən qazma sənayesinə yönəltdi və neft-qazın daha vacib olduğunu vurğuladı. Bəzən bu yanaşma onun bağlı olduğu iddia edilən böyük güclərlə də əlaqələndirilir. Məsələn, Rockefeller ailəsi ilə əlaqəsi qeyd olunur ki, bu qrupun da əsas təsir sahələrindən biri neft-qaz sektorudur".
Onun qənaətincə, qlobal güclər ümumilikdə alternativ enerjiyə üstünlük verirlər:
"Bu baxımdan Çin həmin xəttə daha yaxındır və böyük ehtimalla onun seçdiyi istiqamət – alternativ enerji – daha perspektivli görünür. Düzdür, qlobal münaqişələr və potensial böhranlar bu vəziyyəti dəyişə bilər. Xüsusilə qeyri-ənənəvi müharibə riskləri, o cümlədən nüvə silahından istifadə ilə bağlı narahatlıqlar artarsa, bütün dünya bundan zərər görə bilər. Amma belə ekstremal ssenarilər baş vermədiyi təqdirdə, Çinin inkişaf istiqaməti daha məqbul hesab oluna bilər. Eyni zamanda, Çinlə əməkdaşlıq edən ölkələrin daha sabit inkişaf tempinə malik olduqlarını da qeyd etmək olar".
Analitik bu gün Amerikanın siyasətində ciddi dəyişikliklər və qeyri-sabitliyin müşahidə olunduğunu nəzərə çatdırıb:
"Hətta ən yaxın müttəfiqləri, xüsusilə Avropa ilə münasibətlərdə belə, həm hərbi-siyasi, həm iqtisadi, həm də enerji sahələrində müəyyən dalğalanmalar görünür. ABŞ daha çox öz maraqlarına fokuslanmış kimi təsir bağışlayır. Artıq əvvəlki kimi güclü və vahid müttəfiqlər blokundan danışmaq çətindir. Daha çox selektiv yanaşmalar müşahidə olunur. Məsələn, Yaxın Şərqdə İsrailə xüsusi münasibət sərgilənir, Avropada isə bəzi ölkələrə fərqli yanaşmalar tətbiq olunur".
Əli Mustafa sonda bildirib ki, uzunmüddətli perspektivdə Çinin seçdiyi yol, daha etibarlıdır:
"Bu stiqamətdə olan, Çinə yaxın olan ölkələrin də bu baxımdan yaxın gələcəkdə qarşılaşacağı problemlər daha az olacaq, nəinki Amerikanın."
Jalə Rövşən
