Qalibaf İran İslam Respublikasının Qorbaçovu ola bilərmi?
İranın yeni siyasi gündəmində spiker və keçmiş hərbi komandan Məhəmməd Baqir Qalibafın rolu müzakirə mövzusuna çevrilib.
TodayPress TV xəbər verir ki, bəzi analitiklər onu “İranın Mixail Qorbaçovu” adlandıraraq, ölkənin ağır məğlubiyyətlə nəticələnmiş müharibədən sonra ciddi güzəştlərə getməyə hazır olduğunu iddia edirlər.
Mənbələrə görə, əgər Qalibaf və ya onun təmsil etdiyi siyasi qrup aşağıdakı addımları atarsa, bu, İran üçün faktiki kapitulyasiya sayılacaq:
• Hörmüz boğazının beynəlxalq gəmiçiliyə tam açılması;
• 60%-lik zənginləşdirilmiş uranın tam təhvil verilməsi;
• Növbəti 20 il ərzində uranın zənginləşdirilməsinin dayandırılması;
• "Hizbullah" və digər proksi qruplara dəstəyin kəsilməsi.
Analitiklər qeyd edirlər ki, bu güzəştlərdən sonra İranın ballistik raket proqramının da məhdudlaşdırılması gözlənilə bilər. Belə bir ssenari reallaşsa, Tehran “adını qoymadan kapitulyasiya” vəziyyətinə düşəcək.
Bəzi müşahidəçilər bu cür radikal dəyişikliklərin İslam Respublikasının daxili sistemində ciddi zəifləməyə səbəb olacağını və rejimin süqutunu sürətləndirə biləcəyini bildirirlər.
Hazırda Qalibafın mövqeyi və İran rəhbərliyinin son qərarları haqqında rəsmi açıqlama yoxdur. Lakin son həftələrdə Tehranda “sülh üçün ağır güzəştlər” variantı getdikcə daha çox səsləndirilir.
Qeyd edək ki, Mixail Qorbaçov 1985-ci ildə SSRİ Kommunist Partiyasının Baş katibi vəzifəsinə gəldikdən sonra ölkəni xilas etmək məqsədilə iki böyük islahat başlatmışdı: Perestroyka (yenidənqurma) və Qlasnost (aşkarlıq).
"Perestroyka" iqtisadi sistemi sərbəstləşdirməyə, özəl müəssisələrə icazə verməyə yönəlmişdi. "Qlasnost" isə mətbuata və ictimaiyyətə daha çox söz azadlığı vermiş, keçmişdəki qadağan olunmuş mövzuların açıq müzakirəsinə yol açmışdı.
Qorbaçov həmçinin ABŞ ilə silahlanmanın məhdudlaşdırılması haqqında müqavilələr imzalamış, Əfqanıstandan Sovet qoşunlarını çıxarmış və Şərqi Avropadakı kommunist rejimlərə müdaxilə etməmək siyasəti yeritmişdi. Nəticədə 1989-cu ildə Şərqi Avropa ölkələrində rejimlər bir-bir yıxılmış, 1991-ci ildə isə SSRİ tamamilə dağılmışdı.
Analitiklər Qorbaçovu “imperiyanı sülh yolu ilə dağıdan rəhbər” adlandırırlar. O, sistemi xilas etmək istəsə də, əksinə, onun süqutunu sürətləndirmişdi.
Jalə Rövşən
