İşsizlərin tibbi sığortasını kim ödəyəcək? – AÇIQLAMA

Yeni qanun dəyişikliklərinə görə işsizlərin icbari tibbi sığorta haqqını dövlət ödəyəcək. Yalnız işçilər (işəgötürən ödəyir), sahibkarlar (özləri ödəyir) və qeyri-formal gəlir əldə edən şəxslər (özləri ödəyir) sığorta ödəyicisi sayılır. “İşsizlər özləri ödəyəcək” iddiaları yanlış şərhlərdən yaranıb. Ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, gələcəkdə vergi orqanları bank hesablarına daxil olan vəsaitləri “qeyri-formal gəlir” kimi qiymətləndirib vətəndaşlara təzyiq edə bilər.

Sual yaranır, bu məsələ hüquq çərçivəsində necə tənzimlənir? İşsizlərin  tibbi sğorta haqqını kim ödəməlidir, yaxud ödəyəcək?

Sözügedən məsələ ilə bağlı TodayPress TV-yə danışan hüquqşünas Əkrəm Həsənov bildirib ki, işsizlərin sığorta haqqını dövlət ödəyəcək, qeyri-formal gəlir əldə edənlər isə özləri ödəməli olacaq:

"İşsizlərin – yəni heç bir gəliri olmayan şəxslərin – icbari tibbi sığorta haqqını dövlət ödəməlidir. Lakin gələn ildən etibarən qeyri-formal məşğulluqla məşğul olanlar, yəni rəsmi qeydiyyatsız və vergidən yayınaraq gəlir əldə edən şəxslər bu ödənişi özləri etməli olacaqlar. Qeyri-formal məşğulluq dedikdə hər hansı işdə rəsmi müqavilə olmadan çalışmaq və ya qeyri-rəsmi sahibkarlıq fəaliyyəti göstərmək nəzərdə tutulur. Təbii ki, bu fəaliyyət gizli olduğundan heç kim öz xoşu ilə “mən qeyri-formal işləyirəm” deməyəcək, çünki bu halda sığorta haqqı ilə yanaşı vergi öhdəlikləri də yaranacaq. Buna görə də qeyri-formal gəlirin müəyyən edilməsi dövlətin, xüsusilə vergi orqanlarının vəzifəsi olacaq".

Onun sözlərinə görə, vətəndaş hesabdakı vəsaitlərin mənbəyini  əsaslandırmağa məcbur edilə bilər:

"Vergi orqanları bunu birbaşa və dolayı sübutlarla müəyyən etməyə çalışacaq. Məsələn, bank hesabına mütəmadi olaraq vəsait daxil olursa, bu vəsaitin mənbəyi izah olunmalıdır. Həmçinin şəxs “ƏDV geri al” sistemindən istifadə edirsə, ona belə sual verilə bilər: “Gəlirin yoxdursa, bu qədər alış-verişi nə ilə edirsən?” Əlbəttə, qanunu bilən vətəndaş bunun cavabını əsaslandıra bilər: qohum və ya dost tərəfindən pul göndərilməsi, vaxtilə verilmiş borcun qaytarılması, miras qalmış vəsait və s. Bütün bunlar qanunsuz deyil, lakin vətəndaş bunu sübut etməlidir".

Hüquq müdafiəçisi sonda əlavə edib ki, bu səbəbdən gəliri olmayan şəxslər ehtiyatlı olmalıdır. Onlara şəxsi bank kartlarından istifadə etməməyi, ödənişləri nağd formada etməyi və ya rəsmi gəliri olan qohumun kartından istifadə etməyi tövsiyə etmək olar. Bu halda vergi orqanları tərəfindən əlavə problemlərin yaranma riski xeyli azalacaq. 

Jalə Rövşən