T-72: Sovet zirehli texnikasının ən uzunömürlü nümunəsi
Sovet İttifaqı və Rusiya tank sənayesinin ən çox istehsal olunan və ən geniş yayılmış əsas döyüş tankı T-72dir. 1973-cü ildə xidmətə qəbul edilmiş bu tank sadə quruluşu, nisbətən aşağı qiyməti və yüksək atəş gücü ilə tanınır. T-72 bu gün də Rusiya, bir çox keçmiş Sovet respublikaları və onlarla ölkənin ordusunda xidmət edir.
T-72 müxtəlif müharibələrdə və regional münaqişələrdə geniş istifadə olunub və müasir variantları (xüsusilə T-72B3) hələ də aktiv şəkildə modernləşdirilir.
Tarix və inkişaf
T-72 layihəsi 1960-cı illərin sonlarında Uralvagonzavod zavodunda başladı. Məqsəd T-64-ün daha sadə, ucuz və kütləvi istehsala uyğun variantını yaratmaq idi. İlk seriya 1973-cü ildə Sovet Ordusu tərəfindən qəbul edildi.
1980-ci illərdə T-72A və T-72B versiyaları yaradıldı. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Rusiya, Ukrayna və digər ölkələr tankı müxtəlif dərəcədə modernləşdirdilər. 2010-cu illərdə Rusiya T-72B3 variantını təqdim etdi və bu model hələ də aktiv şəkildə istehsal və təkmilləşdirilir.
Dizayn və texniki xüsusiyyətlər
T-72 klassik Sovet tank dizaynına malikdir: avtomatik doldurucu, 125 mm hamar lüləli top və kompozit zireh.
Əsas texniki göstəricilər (T-72B3):
Silah: 125 mm hamar lüləli top (2A46M)
Çəki: 44–46 ton
Mühərrik: V-84-1 və ya V-92S2 dizel mühərriki (840–1000 at gücü)
Maksimum sürət: 60–65 km/saat
Ehtiyat yürüş: 500–700 km
Ekipaj: 3 nəfər
Zireh: Kompozit zireh + Kontakt-5 və ya Relikt reaktiv zireh
Əlavə silah: 7,62 mm və 12,7 mm pulemyotlar, idarəolunan raketlər (9M119 Refleks)
Tankın avtomatik doldurucusu dəqiqədə 8 atəş açmağa imkan verir. Lakin avtomatik doldurucu sistemi bəzi hallarda etibarlılıq problemləri yaradır.
Variantlar
T-72 – İlk seriya.
T-72A – Təkmilləşdirilmiş zireh və atəş idarəetmə sistemi.
T-72B – Kontakt-5 reaktiv zirehli versiya.
T-72B3 – Ən geniş yayılmış müasir Rusiya variantı.
T-72B3M – Daha güclü mühərrik və yeni elektronikaya malik versiya.
T-72M / T-72M1 – İxrac variantları.
İstifadəçilər və döyüş təcrübəsi
T-72 Rusiya, Azərbaycan, Ermənistan, Ukrayna, Suriya, İraq, Hindistan, İran və 40-dan çox ölkədə istifadə olunur. Azərbaycan Ordusunda da böyük sayda T-72 və modernləşdirilmiş variantlar var.
Döyüş təcrübəsi:
İran-İraq müharibəsi
Birinci və İkinci Çeçenistan müharibələri
Suriya müharibəsi
2020-ci il Vətən müharibəsi
2022-ci ildən Ukrayna müharibəsi
Ukrayna müharibəsində T-72-lər yüksək itki verib. Əsas səbəblər zəif zireh qorunması, avtomatik doldurucunun zəiflikləri və dron, Javelin tipli silahlara qarşı həssaslıqdır. Buna baxmayaraq, tank hələ də kütləvi şəkildə istifadə olunur.
T-72 Sovet-Rusiya tank sənayesinin ən uğurlu və uzunömürlü layihələrindən biridir. Sadə quruluşu, aşağı qiyməti və yüksək atəş gücü sayəsində o, onilliklər boyu dünyanın ən çox yayılmış tankı olaraq qalıb. Modernləşdirmə proqramları ilə T-72B3 kimi variantlar hələ də xidmətdədir, lakin yeni nəsil tanklarla (T-14 Armata və digərləri) əvəzlənmə prosesi davam edir.
Bu tank sadəcə zirehli maşın deyil, Sovet hərbi doktrinasının və massiv istehsal fəlsəfəsinin canlı nümunəsidir.
Nicat Osmanlı
