Uşaqlar TikTok-da 18+ videolar izləyir - Valideynlər xəbərsizdir
Son illərdə sosial şəbəkələr, xüsusilə TikTok, uşaq və yeniyetmələrin həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin bu platformalar eyni zamanda ciddi risklər yaradır.
TodayPress TV xəbər verir ki, qlobal araşdırmalara əsasən, uşaqların böyük əksəriyyəti sosial mediada kriminal, zorakılıq və 18+ məzmunla qarşılaşır.
Statistikalar:
2024-cü ildə aparılmış araşdırmalara görə:
• 70% yeniyetmə (13-17 yaş) son bir ildə sosial mediada real həyat zorakılığı məzmunu (döyüşlər, silah, quldurluq) görüb. TikTok istifadəçiləri arasında isə bu göstərici 44% təşkil edir.
• 13 yaşına qədər uşaqların 54%-i, 17 yaşına qədər isə 73%-i pornoqrafiya məzmununa məruz qalıb.
• 79% yeniyetmə razılıq olmadan cinsi məzmunla qarşılaşır.
• Hətta TikTok-un Kids Mode xüsusiyyətində belə, videoların 83%-i uşaqlar üçün uyğun deyil və eksplisit məzmun çıxa bilir.
Bu rəqəmlər platformaların alqoritmlərinin “rabbit hole” effekti yaratdığını göstərir: bir neçə oxşar videoya baxdıqdan sonra daha ekstrem məzmun tövsiyə olunur.
Bu gün Azərbaycan Milli Məclisinin üç komitəsinin birgə iclasında təhsil nazirinin müavini Firudin Qurbanov məhz bu problemlə bağlı vacib açıqlama verib və sosial şəbəkələrə çıxışın məhdudlaşdırılması məsələsini gündəmə gətirib.
Firudin Qurbanov iclasda qeyd edib ki, 2024-cü ildə klinik tədqiqatlar psixi pozuntuları olan yeniyetmələrin sosial şəbəkələrdə yaşıdlarına nisbətən gündə orta hesabla 50 dəqiqə daha çox vaxt keçirdiyini müəyyən edib. Onun sözlərinə görə, uşaqların sosial şəbəkələrə çıxışının məhdudlaşdırılmasının əsas məqsədi onların psixi sağlamlığını qorumaq, zərərli məzmunlardan, cinayətkarlıq, iqtisadi asılılıq və digər mənfi təsirlərdən qorumaqdır.
Hazırda Azərbaycanda məktəblərdə TikTok bloklanıb, şagirdlərin internet çıxışı filtrlənir və 200-dən artıq riskli mövzu (terrorizm, ekstremizm, narkotiklər və s.) üzrə məhdudiyyət tətbiq edilir.
Qurbanov, həmçinin məsələnin nə qədər mürəkkəb olmasından da danışıb. Uşaqları 16 yaşa qədər tam təcrid etmək rəqəmsal bacarıqların formalaşmasına mane ola bilər. Bundan başqa, uşaqlar yaş məlumatlarını yanlış verərək və ya müxtəlif üsullarla məhdudiyyətləri aşa bilirlər.
Bir çox ekspertlər isə rəqəmsal savadlılığın artırılmasını, təhlükəsiz istifadə davranışlarının öyrədilməsini və psixoloji dayanıqlığın gücləndirilməsini daha effektiv hesab edir.
Beynəlxalq təcrübələr göstərir ki, sosial şəbəkələrin problemli istifadəsi depressiya, narahatlıq və aqressiya ilə əlaqələndirilsə də, bu platformalar ünsiyyət, ictimai iştirak və sosial dəstək baxımından da vacibdir.
Belə ki, uşaqların zərərli məzmuna (zorakılıq, kriminal və 18+ kontent) yüksək dərəcədə məruz qalması ilə bağlı narahatlıqlar artıq Azərbaycanda rəsmi səviyyədə müzakirə olunur. Milli Məclisdə irəli sürülən təkliflər bu problemin həlli istiqamətində mühüm addım ola bilər. Lakin ekspertlərin də qeyd etdiyi kimi, yalnız texniki bloklama deyil, valideynlər, məktəblər, dövlət qurumları və texnologiya şirkətlərinin birgə səyləri ilə — rəqəmsal savadlılıq, nəzarət alətləri (Family Pairing, Restricted Mode) və maarifləndirmə vasitəsilə balanslı həll tapmaq vacibdir.
Uşaqların psixi sağlamlığı və gələcək rəqəmsal bacarıqları arasında düzgün tarazlıq yaratmaq bu günün ən aktual vəzifələrindən biridir.
Xanım Musayeva
