"Möcüzələr gecəsi": İlaxır çərşənbənin SİRLİ FALLARI
Ölkəmizdə İlaxır çərşənbə - Torpaq çərşənbəsi qeyd olunur. Bu gün torpağın tamamilə canlandığı anı simvolizə edir.
TodayPress TV-nin araşdırmasına görə, İlaxır çərşənbəyə aid inancların kökündə "təmizlənmə" və "bərəkət" dayanır.
Bu günlə bağlı inanclardan biri "Aydınlıq ayini"dir. Sübh tezdən hələ gün doğmamış insanlar axar suyun üstünə gedir, onun üzərindən tullanır və dərdlərini suya danışırlar. İnanılır ki, çərşənbə günü suyun saflaşdırıcı gücü artır və o, bütün uğursuzluqları yuyub aparır. Evlərdə isə süfrənin bərəkətli olması üçün mütləq yeddi növ nemət qoyulur. Bu, kainatın tamlığını və yeni ilin ruzi-bərəkətini təmsil edir.
İlaxır çərşənbə həm də gələcəyin pərdəsini aralamaq istəyən gənclərin "möcüzələr gecəsi"dir. Əsrlərdir qorunan bu fallar həm əyləncə, həm də ümiddir:
Qulaq falı (Pusma): Bu falın ən mühüm şərti qapı pusarkən yalnız müsbət sözlər eşitməkdir. İnama görə, evdə danışılan ilk söz insanın o ildəki taleyini müəyyən edir.
Duzlu çörək falı: Gələcək həyat yoldaşını yuxuda görmək istəyən gənclər yatmazdan əvvəl duzlu kökə yeyir və su içmirlər. Yuxuda onlara su verən şəxsin gələcək qismətləri olacağına inanırlar.
Üzük falı: Su dolu stəkanın üzərində sapdan asılmış üzük fırladılır. Üzüyün stəkanın kənarlarına dəymə sayı ailə qurulacaq yaşın xəbərçisi sayılır.
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində İlaxır çərşənbəyə məxsus fərqli adətlər var:
Naxçıvanın "Yeddiləvin"i: Burada süfrəyə yeddi növ çərəz və meyvə qurusu qoyulması mütləqdir. Bu, ruzi-bərəkətin evdən əskik olmaması üçündür.
Şəki-Zaqatalanın "Göz Sürməsi": Şimal-qərb bölgəsində qızlar çərşənbə axşamı gözlərinə sürmə çəkirlər. İnanılır ki, bu ayin gözləri xəstəlikdən qoruyur və ruhu işıqlandırır.
Cənubun "Balıq Payı": Lənkəran və Astara tərəflərdə süfrənin şahı balıq ləvəngisidir. Balıq həm də artım və bol ruzi rəmzi kimi qəbul edilir.
Qərbin "Səməni Halvası": Gəncə və Qazax bölgələrində qonşular bir araya gəlib xüsusi səməni halvası bişirir, mahnılar oxuyur və birlik nümayiş etdirirlər.
Çərşənbə axşamı yandırılan tonqal alovunun üzərindən atılmaqla insanlar sanki köhnə ilin ağırlığını odda qoyub, yeni ilə təmiz bir ruhla qədəm qoyurlar. Şal sallamaq, papaq atmaq kimi adətlər isə cəmiyyətdə paylaşma və yardımlaşma mədəniyyətini yaşadır.
Türkan İsgəndərli
